Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Dolennau Cyswllt Atyniadau

Yr Iaith Gymraeg yn Trago Mills

Mewn llythyr i Gomisiynwr yr Iaith Gymraeg mi wnaeth Bruce Robertson, cadeirydd Trago Mills

sydd wedi agor siop ym Merthyr Tudful bod arwyddion dwyieithog yn ‘visual clutter’ ac mi wnaeth

mynd ymlaen i ddweud

 "I also harbour misgivings upon the challenge to the educational system that teaching another
language will pose, certainly if the existing standard of literacy is indicative, 'furniture' last week only
being spelt by an employee as 'fernicher': forgive my ignorance but for all I know that may be the
correct spelling ....in Welsh!"
Mi wnaeth o ddweud wrth BBC Wales
 "I have never ever heard it spoken, and I frequent stores, I frequent restaurants, I frequent bars and
I have many friends in the valley just across the road where I've spent much time across not 22 but
actually 30 years, and in all honesty, frankly, I've never heard it spoken.
"With all due respect to Welsh speakers, with all due respect to local people, I have no lack of respect
for them, that's why I've invested £68m into having a presence in Wales and creating 380 jobs.
"I'm unlikely to, as I say respectfully, to pander to minorities when trying to do the best for the
majority."

2il Gorffennaf 2018

Annwyl Golwg

Dw  

i’n  

siŵr  

bod  

llawer  

o  

Gymry  

sydd  

yn  

teimlo’n  

gryf  

am  

ddyfodol  

yr  

iaith  

wedi  

cael  

eu  

gwylltio  

gan  

syniadau

prif  

weithredwr  

Trago  

Mills  

am  

bwysigrwydd  

yr  

iaith  

Gymraeg.  

A  

digon  

teg  

hefyd,  

cywilydd  

arno  

am  

ddweud

y fath beth!

Ond  

mae’n  

rhaid  

i  

ni  

hefyd  

ystyried  

yn  

ofalus  

beth  

ddywedodd  

o  

-  

yn  

yr  

holl  

35  

mlynedd  

mae  

o  

wedi  

cael

cysylltiad  

efo  

Merthyr  

Tudful  

nad  

yw  

e  

erioed  

wedi  

clywed  

yr  

iaith  

yn  

cael  

ei  

siarad  

o  

gwmpas  

y  

lle.  

Ei  

gred  

o

yw  

does  

dim  

iaith  

sydd  

yn  

cael  

ei  

siarad  

yn  

naturiol,  

does  

neb  

yn  

defnyddio’r  

iaith  

fel  

iaith  

gyntaf,  

neb  

yn

gallu  

byw  

eu  

bywyd  

trwy  

gyfrwng  

yr  

iaith  

Gymraeg  

yn  

unig.  

Mae  

hynny  

yn  

debyg  

o  

fod  

yn  

wir.  

Yma  

yn

Abertawe  

prin  

iawn  

dw  

i’n  

clywed  

yr  

iaith  

ar  

y  

strydoedd  

chwaith  

ond  

dw  

i’n  

gwybod  

nad  

yw  

hynny’n  

golygu

does unlle yn Abertawe ble mae’r Gymraeg yn cael ei siarad. Mae’r Gymraeg yma ond yn guddiedig.

Yn  

anffodus  

mae  

llawer  

o  

bobl  

Cymru  

yn  

erbyn  

yr  

iaith,  

pobl  

na  

fydd  

yn  

poeni  

dim  

tasa  

hi’n  

diflannu.  

Bydd

hynny  

yn  

siawns  

da  

iddyn  

nhw  

Seisnigeiddio’r  

holl  

enwau  

Cymraeg  

maen  

nhw’n  

cael  

gymaint  

o  

drafferth  

i’w

ynganu,   

arbed   

arian   

mawr   

wrth   

gael   

gwared   

â’r   

holl   

drafferthion   

am   

addysg   

Gymraeg   

a   

chost

dwyieithrwydd. Iddyn nhw bydd popeth yn ‘Plus Plus’.

Prin  

iawn  

yw’r  

llefydd  

ble  

mae’n  

bosib  

byw  

eich  

bywyd  

trwy  

gyfrwng  

yr  

iaith  

yn  

unig.  

Beth  

fydd  

y  

sefyllfa

mewn  

10  

mlynedd,  

20  

mlynedd?  

Os  

ydych  

yn  

perthyn  

i  

ryw  

fudiad  

Cymraeg  

beth  

yw’r  

sefyllfa  

ar  

ran  

oedran?

Pawb  

dros  

60?  

Pawb  

dros  

70?  

A  

ydych  

chi’n  

cael  

digon  

o  

aelodau  

ifanc  

er  

mwyn  

cadw  

ysbryd  

yr  

iaith  

i  

fynd  

yn

eich  

cymdeithas  

hyd  

at  

ddiwedd  

y  

ddeng  

mlynedd  

nesaf?  

Sut  

mae  

cyflwr  

cynulleidfa  

eich  

eglwysi  

a  

chapeli?

Mae’n rhaid bod yn berffaith onest pan dach chi’n ateb y cwestiynau yma.

Sut allwn ni newid y sefyllfa?

Mae  

rhai  

pobl  

yn  

chwilio  

am  

lefydd  

i  

ymarfer  

y  

Gymraeg  

maen  

nhw’n  

prysur  

ddysgu  

ac  

maen  

nhw  

siŵr  

o  

fod

yn  

teimlo’n  

rhwystredig  

bod  

y  

cyfleoedd  

mor  

brin.  

Ar  

y  

llaw  

arall  

mae  

ein  

cymdeithasau  

yn  

gwanychu  

o

achos  

diffyg  

gwaed  

newydd.  

Beth  

am  

gael  

nhw  

at  

ei  

gilydd?  

Ar  

unrhyw  

adeg  

mae  

dros  

un  

mil  

ar  

bymtheg  

o

oedolion  

yn  

dysgu  

Cymraeg  

yng  

Nghymru,  

bydden  

nhw  

yn  

ddiolchgar  

iawn  

o  

gael  

y  

cyfle  

o  

gymdeithasu  

ac

ymarfer  

ar  

yr  

un  

pryd.  

Ond  

mae’n  

rhaid  

cael  

nhw  

at  

ei  

gilydd.  

Yn  

ein  

hysgolion  

mae  

ein  

plant  

yn  

cael  

cyngor

am  

yrfaoedd  

achos  

dyna  

yw  

pwrpas  

addysg,  

paratoi  

ein  

plant  

at  

y  

byd  

gwaith.  

Dyle  

oedolion  

cael  

yr  

un

cyngor  

er  

mwyn  

paratoi  

nhw  

am  

fywyd  

yn  

ein  

cymdeithas.  

Bydd  

yn  

ddigon  

hawdd  

i’w  

wneud.  

Bydd  

rhaid  

i’r

Colegau  

Cymraeg  

dod  

i  

adnabod  

y  

gwahanol  

gymdeithasau  

yn  

ei  

dalgylch  

ac  

wedyn  

cael  

rhyw  

fath  

o  

noson

agored   

yn   

y   

dosbarth   

olaf   

yn   

y   

flwyddyn   

er   

mwyn   

i’r   

dysgwyr   

ddod   

i   

adnabod   

y   

Cymry   

lleol   

a   

chael

gwybodaeth  

am  

y  

cymdeithasau  

sydd  

ar  

gael.  

Bydd  

hynny  

yn  

golygu  

bod  

llwybr  

clir  

i  

ddysgwyr  

sydd  

yn

awyddus  

i  

fod  

yn  

rhan  

o’n  

cymdeithas.  

Un  

mil  

ar  

bymtheg  

o  

oedolion  

yn  

dysgu  

Cymraeg  

ar  

unrhyw  

amser!

Petaswn  

i’n  

cael  

hanner  

ohonyn  

nhw  

i  

mewn  

i’n  

cymdeithas  

bydd  

hynny  

yn  

wahaniaeth  

mawr.  

Mwy  

o

ddysgwyr  

a  

Chymry  

Cymraeg  

yn  

adnabod  

ei  

gilydd  

a  

siarad  

efo’i  

gilydd  

-  

mwy  

o  

siawns  

i’r  

di  

Gymraeg  

clywed

yr iaith a sylweddoli bod yr iaith yma o hyd!

A fydd y Colegau Cymraeg yn fodlon gwneud hyn? A fydden ni’n fodlon cymryd rhan hefyd?

Does dim amser i wastraffu.

Yn  

ôl  

y  

cyfrifiad  

yn  

2011  

dim  

ond  

19%  

o  

boblogaeth  

Cymru  

oedd  

yn  

siarad  

yr  

iaith  

a  

beth  

fydd  

y  

ffigwr  

yn

2021?  

Yn  

sicr  

bydd  

siaradwyr  

Cymraeg  

yng  

Nghymru  

yn  

y  

lleiafrif,  

sefyllfa  

beryglus.  

Ni  

sydd  

yn  

gyfrifol  

am  

yr

iaith,  

ni  

sydd  

i  

fod  

i  

wneud  

yn  

siŵr  

bydd  

yr  

iaith  

yma  

i’r  

cenhedloedd  

nesaf.  

Dyw  

cynllun  

uchelgeisiol  

y

Cynulliad o gael miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2040 ddim yn mynd i ddigwydd ar ei ben ei hun.

Amser  

da  

i  

wneud  

hyn  

oedd  

ugain  

mlynedd  

yn  

ôl,  

iawn,  

braidd  

yn  

hwyr  

erbyn  

hyn  

ond  

beth  

am  

ddechrau  

o

ddifri  

rŵan  

a  

thrio  

sicrhau  

bod  

canran  

mwy  

o’r  

dysgwyr  

yn  

dod  

i  

mewn  

i’n  

cymdeithasau  

a  

sicrhau  

eu

dyfodol.

Mae  

pobl  

wedi  

bod  

yn  

ddigon  

dewr  

i  

weithredu  

o  

blaid  

yr  

iaith  

yn  

y  

gorffennol,  

wedi  

dioddef  

carchar  

dros  

yr

iaith. Dyw’r iaith ddim yn gofyn hynny oddi wrthym ni.

Beth amdani?

Rob Evans gydangilydd.cymru
Yn ôl Ymlaen Ymlaen Yn ôl
Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Atyniadau

Yr Iaith Gymraeg yn Trago Mills

Mewn llythyr i Gomisiynwr yr Iaith Gymraeg

mi wnaeth Bruce Robertson, cadeirydd Trago Mills

sydd wedi agor siop ym Merthyr Tudful bod

arwyddion dwyieithog yn ‘visual clutter’ ac mi

wnaeth mynd ymlaen i ddweud

 "I also harbour misgivings upon the challenge to
the educational system that teaching another
language will pose, certainly if the existing standard
of literacy is indicative, 'furniture' last week only
being spelt by an employee as 'fernicher': forgive
my ignorance but for all I know that may be the
correct spelling ....in Welsh!"
Mi wnaeth o ddweud wrth BBC Wales
 "I have never ever heard it spoken, and I frequent
stores, I frequent restaurants, I frequent bars and I
have many friends in the valley just across the road
where I've spent much time across not 22 but
actually 30 years, and in all honesty, frankly, I've
never heard it spoken.
"With all due respect to Welsh speakers, with all due
respect to local people, I have no lack of respect for
them, that's why I've invested £68m into having a
presence in Wales and creating 380 jobs.
"I'm unlikely to, as I say respectfully, to pander to
minorities when trying to do the best for the
majority."

2il Gorffennaf 2018

Annwyl Golwg

Dw  

i’n  

siŵr  

bod  

llawer  

o  

Gymry  

sydd  

yn  

teimlo’n  

gryf  

am

ddyfodol  

yr  

iaith  

wedi  

cael  

eu  

gwylltio  

gan  

syniadau  

prif

weithredwr    

Trago    

Mills    

am    

bwysigrwydd    

yr    

iaith

Gymraeg.  

A  

digon  

teg  

hefyd,  

cywilydd  

arno  

am  

ddweud

y fath beth!

Ond   

mae’n   

rhaid   

i   

ni   

hefyd   

ystyried   

yn   

ofalus   

beth

ddywedodd  

o  

-  

yn  

yr  

holl  

35  

mlynedd  

mae  

o  

wedi  

cael

cysylltiad   

efo   

Merthyr   

Tudful   

nad   

yw   

e   

erioed   

wedi

clywed  

yr  

iaith  

yn  

cael  

ei  

siarad  

o  

gwmpas  

y  

lle.  

Ei  

gred  

o

yw  

does  

dim  

iaith  

sydd  

yn  

cael  

ei  

siarad  

yn  

naturiol,

does  

neb  

yn  

defnyddio’r  

iaith  

fel  

iaith  

gyntaf,  

neb  

yn

gallu  

byw  

eu  

bywyd  

trwy  

gyfrwng  

yr  

iaith  

Gymraeg  

yn

unig.   

Mae   

hynny   

yn   

debyg   

o   

fod   

yn   

wir.   

Yma   

yn

Abertawe  

prin  

iawn  

dw  

i’n  

clywed  

yr  

iaith  

ar  

y  

strydoedd

chwaith  

ond  

dw  

i’n  

gwybod  

nad  

yw  

hynny’n  

golygu  

does

unlle  

yn  

Abertawe  

ble  

mae’r  

Gymraeg  

yn  

cael  

ei  

siarad.

Mae’r Gymraeg yma ond yn guddiedig.

Yn  

anffodus  

mae  

llawer  

o  

bobl  

Cymru  

yn  

erbyn  

yr  

iaith,

pobl   

na   

fydd   

yn   

poeni   

dim   

tasa   

hi’n   

diflannu.   

Bydd

hynny   

yn   

siawns   

da   

iddyn   

nhw   

Seisnigeiddio’r   

holl

enwau  

Cymraeg  

maen  

nhw’n  

cael  

gymaint  

o  

drafferth

i’w  

ynganu,  

arbed  

arian  

mawr  

wrth  

gael  

gwared  

â’r  

holl

drafferthion       

am       

addysg       

Gymraeg       

a       

chost

dwyieithrwydd. Iddyn nhw bydd popeth yn ‘Plus Plus’.

Prin  

iawn  

yw’r  

llefydd  

ble  

mae’n  

bosib  

byw  

eich  

bywyd

trwy  

gyfrwng  

yr  

iaith  

yn  

unig.  

Beth  

fydd  

y  

sefyllfa  

mewn

10  

mlynedd,  

20  

mlynedd?  

Os  

ydych  

yn  

perthyn  

i  

ryw

fudiad  

Cymraeg  

beth  

yw’r  

sefyllfa  

ar  

ran  

oedran?  

Pawb

dros   

60?   

Pawb   

dros   

70?   

A   

ydych   

chi’n   

cael   

digon   

o

aelodau  

ifanc  

er  

mwyn  

cadw  

ysbryd  

yr  

iaith  

i  

fynd  

yn

eich   

cymdeithas   

hyd   

at   

ddiwedd   

y   

ddeng   

mlynedd

nesaf?  

Sut  

mae  

cyflwr  

cynulleidfa  

eich  

eglwysi  

a  

chapeli?

Mae’n  

rhaid  

bod  

yn  

berffaith  

onest  

pan  

dach  

chi’n  

ateb

y cwestiynau yma.

Sut allwn ni newid y sefyllfa?

Mae  

rhai  

pobl  

yn  

chwilio  

am  

lefydd  

i  

ymarfer  

y  

Gymraeg

maen  

nhw’n  

prysur  

ddysgu  

ac  

maen  

nhw  

siŵr  

o  

fod  

yn

teimlo’n  

rhwystredig  

bod  

y  

cyfleoedd  

mor  

brin.  

Ar  

y  

llaw

arall  

mae  

ein  

cymdeithasau  

yn  

gwanychu  

o  

achos  

diffyg

gwaed   

newydd.   

Beth   

am   

gael   

nhw   

at   

ei   

gilydd?   

Ar

unrhyw  

adeg  

mae  

dros  

un  

mil  

ar  

bymtheg  

o  

oedolion

yn   

dysgu   

Cymraeg   

yng   

Nghymru,   

bydden   

nhw   

yn

ddiolchgar  

iawn  

o  

gael  

y  

cyfle  

o  

gymdeithasu  

ac  

ymarfer

ar  

yr  

un  

pryd.  

Ond  

mae’n  

rhaid  

cael  

nhw  

at  

ei  

gilydd.  

Yn

ein  

hysgolion  

mae  

ein  

plant  

yn  

cael  

cyngor  

am  

yrfaoedd

achos  

dyna  

yw  

pwrpas  

addysg,  

paratoi  

ein  

plant  

at  

y

byd  

gwaith.  

Dyle  

oedolion  

cael  

yr  

un  

cyngor  

er  

mwyn

paratoi   

nhw   

am   

fywyd   

yn   

ein   

cymdeithas.   

Bydd   

yn

ddigon    

hawdd    

i’w    

wneud.    

Bydd    

rhaid    

i’r    

Colegau

Cymraeg  

dod  

i  

adnabod  

y  

gwahanol  

gymdeithasau  

yn  

ei

dalgylch  

ac  

wedyn  

cael  

rhyw  

fath  

o  

noson  

agored  

yn  

y

dosbarth  

olaf  

yn  

y  

flwyddyn  

er  

mwyn  

i’r  

dysgwyr  

ddod  

i

adnabod   

y   

Cymry   

lleol   

a   

chael   

gwybodaeth   

am   

y

cymdeithasau  

sydd  

ar  

gael.  

Bydd  

hynny  

yn  

golygu  

bod

llwybr  

clir  

i  

ddysgwyr  

sydd  

yn  

awyddus  

i  

fod  

yn  

rhan  

o’n

cymdeithas.  

Un  

mil  

ar  

bymtheg  

o  

oedolion  

yn  

dysgu

Cymraeg   

ar   

unrhyw   

amser!   

Petaswn   

i’n   

cael   

hanner

ohonyn   

nhw   

i   

mewn   

i’n   

cymdeithas   

bydd   

hynny   

yn

wahaniaeth  

mawr.  

Mwy  

o  

ddysgwyr  

a  

Chymry  

Cymraeg

yn   

adnabod   

ei   

gilydd   

a   

siarad   

efo’i   

gilydd   

-   

mwy   

o

siawns  

i’r  

di  

Gymraeg  

clywed  

yr  

iaith  

a  

sylweddoli  

bod  

yr

iaith yma o hyd!

A  

fydd  

y  

Colegau  

Cymraeg  

yn  

fodlon  

gwneud  

hyn?  

A

fydden ni’n fodlon cymryd rhan hefyd?

Does dim amser i wastraffu.

Yn  

ôl  

y  

cyfrifiad  

yn  

2011  

dim  

ond  

19%  

o  

boblogaeth

Cymru  

oedd  

yn  

siarad  

yr  

iaith  

a  

beth  

fydd  

y  

ffigwr  

yn

2021?  

Yn  

sicr  

bydd  

siaradwyr  

Cymraeg  

yng  

Nghymru  

yn

y  

lleiafrif,  

sefyllfa  

beryglus.  

Ni  

sydd  

yn  

gyfrifol  

am  

yr

iaith,  

ni  

sydd  

i  

fod  

i  

wneud  

yn  

siŵr  

bydd  

yr  

iaith  

yma  

i’r

cenhedloedd  

nesaf.  

Dyw  

cynllun  

uchelgeisiol  

y  

Cynulliad

o  

gael  

miliwn  

o  

siaradwyr  

Cymraeg  

erbyn  

2040  

ddim  

yn

mynd i ddigwydd ar ei ben ei hun.

Amser  

da  

i  

wneud  

hyn  

oedd  

ugain  

mlynedd  

yn  

ôl,  

iawn,

braidd   

yn   

hwyr   

erbyn   

hyn   

ond   

beth   

am   

ddechrau   

o

ddifri  

rŵan  

a  

thrio  

sicrhau  

bod  

canran  

mwy  

o’r  

dysgwyr

yn dod i mewn i’n cymdeithasau a sicrhau eu dyfodol.

Mae  

pobl  

wedi  

bod  

yn  

ddigon  

dewr  

i  

weithredu  

o  

blaid

yr  

iaith  

yn  

y  

gorffennol,  

wedi  

dioddef  

carchar  

dros  

yr

iaith. Dyw’r iaith ddim yn gofyn hynny oddi wrthym ni.

Beth amdani?

Rob Evans gydangilydd.cymru
Yn ôl Ymlaen Yn ôl Ymlaen