Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Dolennau Cyswllt Atyniadau Ymlaen Ymlaen Yn ôl Yn ôl
Llannerch a Mynydd Llanhilleth Un o Deithiau Cymdeithas Edward Llwyd Roedd ein taith ni ar y 29ain mis Medi yn ardal hen bwll glo Llannerch yn ardal Torfaen, ac mae’n rhaid i fi fynegi fy niolchgarwch i bwy bynnag wnaeth ddyfeisio’r sustem SatNav. Rhan fwyaf o fy amser dw i’n gyrru ar fy mhen fy hun ac mae cael merch wybodus ac amyneddgar wrth fy ochr yn gysur mawr. Er hynny mae hi braidd yn anodd mewn ardal hollol ddiarth efo troadau yn agos at ei gilydd a cheir wedi eu parcio ym mhob man. Ond pa bynnag twll dach chi’n glanio ynddo mae hi yna efo cyfarwyddiadau i’ch cael chi allan. Y filltir olaf oedd y mwyaf anodd a dyma fi yn hollol ufudd yn gwneud tro ffordd hyn a thro ffordd arall ac wrth weld yr arwydd Gypsy Lane am yr ail waith yn sylweddoli mod i wedi cael fy nhywys allan o dwll roeddwn i’n hollol anymwybodol o fod ynddi o gwbl! Dw i ‘mond yn gobeithio eich bod chi wedi dilyn hynny i gyd! Cyrraedd safle Clwb Criced Pontnewynydd o’r diwedd ac roedd fy arfer o wneud popeth efo ‘belt a bresys’ wedi sicrhau mai fi a’r criw bach efo fi oedd y cyntaf yno. Cyn bo hir roedd yr encilfa gyferbyn yn llawn ond roedd y Clwb Criced wedi rhoi caniatâd i ni ddefnyddio eu maes parcio. Roedd y diwrnod yn braf, awyr las ym mhob man a ffwrdd â ni i mewn i’r cwm a oedd, ar un adeg yn gartref i bwll glo Llannerch. Ena Morris oedd yr arweinydd ac aeth hi â ni ar lwybr zig zag i weld cofeb syml er cof am 176 o ddynion a bechgyn a wnaeth golli eu bywydau mewn ffrwydrad tanddaearol ar y 6ed o Chwefror 1890. Mae’n hawdd iawn ysgrifennu rhywbeth fel yna, hawdd iawn ei ddarllen hefyd ond rhaid stopio a chymryd amser i feddwl am y bobl go iawn a chafodd ei lladd ar y diwrnod hwnnw a’r effaith cafodd y trychineb ar y gymuned glos. Dyna oedd hanes y pyllau glo, canran bychan yn gwneud bywoliaeth dda ond y mwyafrif yn dioddef tlodi, iechyd gwael a marwolaeth. Amser creulon. Trueni nad yw’r gofeb mewn lle mwy hysbys ond roedd Ena yn dweud wrthon ni bod arian yn cael ei godi am gofeb newydd ac yn gaddo mynd a ni eto i’w weld yn y dyfodol. Lawr yn y cwm mae natur wedi bod yn brysur yn cuddio’r creithiau, dyna natur natur ond mae’n bwysig ein bod ni sydd yn byw mewn dyddiau gwell yn dal i gofio'r rhai llai ffodus o’n blaenau ni. Cerdded i ben ochrau’r cwm a chael y siawns i weld defaid mewn corlannau yn aros yn amyneddgar am feddyginiaeth cyn i ni gerdded yn uwch at le delfrydol i fwyta ein brechdanau. Anhygoel, i ddweud y gwir, ein bod ni’n cael gwneud y fath beth ar ddiwrnod mor gynnes a dim ond diwrnod rhyngom ni a mis Hydref. Wedi’n gwledd cymryd ychydig o gamau i gyrraedd lle da i weld y byd mawr o’n cwmpas ni, gweld yn glir, gweld yn bell. Roedd yr ail ran o’r daith yn mynd â ni dros y topiau yn ôl at geg y cwm ble wnaeth Liz tynnu ein sylw at wledd o wahanol ffwng yn tyfu ar ochr goeden. Dw i’n dweud gwledd er mwyn disgrifio'r amrywiaeth. Cofiwch, wrth gwrs, bod yn ofalus achos dim ond un siawns dach chi’n cael i fwyta rhai mathau! Dilyn llwybr trwy goed oedd yn raddol sugno’r gwyrddni allan o’r dail er mwyn cael nerth i wrthsefyll y Gaeaf ac mewn dim cyrraedd ein ceir. Mawr ddiolch i Ena am yr holl waith paratoi, am ein tywys ni, adrodd yr holl hanes ac am wneud yn siŵr bod yr haul yn tywynnu. Croeso unwaith eto i Will a David oedd wedi dod o ddyfnderau pell Lloegr er mwyn cerdded efo ni a chroeso arbennig i John a Mali Rowlands oedd efo ni am y tro cyntaf. Edrych ymlaen at eich gweld chi eto. Diolch i bawb am y cwmni da - Hwyl am y tro! Geirfa Mynegi – to express Diolchgarwch – thankfulness Dyfeisio – to invent Troadau – turns (in the road) Cyfarwyddiadau – directions Ufudd – obedient Encilfa – a pull-in Cofeb – memorial Ffrwydriad tanddaearol – underground explosion Trychineb – disaster Canran bychan – a small percentage Hysbys – prominent Cuddio creithiau – to hide the scars Meddyginiaeth – medicines Camau – steps Ffwng – fungi Sugno’r gwyrddni – to suck the greenness Gwrthsefyll – to withstand
Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Atyniadau Yn ôl Ymlaen Yn ôl Ymlaen
Llannerch a Mynydd Llanhilleth Un o Deithiau Cymdeithas Edward Llwyd Roedd ein taith ni ar y 29ain mis Medi yn ardal hen bwll glo Llannerch yn ardal Torfaen, ac mae’n rhaid i fi fynegi fy niolchgarwch i bwy bynnag wnaeth ddyfeisio’r sustem SatNav. Rhan fwyaf o fy amser dw i’n gyrru ar fy mhen fy hun ac mae cael merch wybodus ac amyneddgar wrth fy ochr yn gysur mawr. Er hynny mae hi braidd yn anodd mewn ardal hollol ddiarth efo troadau yn agos at ei gilydd a cheir wedi eu parcio ym mhob man. Ond pa bynnag twll dach chi’n glanio ynddo mae hi yna efo cyfarwyddiadau i’ch cael chi allan. Y filltir olaf oedd y mwyaf anodd a dyma fi yn hollol ufudd yn gwneud tro ffordd hyn a thro ffordd arall ac wrth weld yr arwydd Gypsy Lane am yr ail waith yn sylweddoli mod i wedi cael fy nhywys allan o dwll roeddwn i’n hollol anymwybodol o fod ynddi o gwbl! Dw i ‘mond yn gobeithio eich bod chi wedi dilyn hynny i gyd! Cyrraedd safle Clwb Criced Pontnewynydd o’r diwedd ac roedd fy arfer o wneud popeth efo ‘belt a bresys’ wedi sicrhau mai fi a’r criw bach efo fi oedd y cyntaf yno. Cyn bo hir roedd yr encilfa gyferbyn yn llawn ond roedd y Clwb Criced wedi rhoi caniatâd i ni ddefnyddio eu maes parcio. Roedd y diwrnod yn braf, awyr las ym mhob man a ffwrdd â ni i mewn i’r cwm a oedd, ar un adeg yn gartref i bwll glo Llannerch. Ena Morris oedd yr arweinydd ac aeth hi â ni ar lwybr zig zag i weld cofeb syml er cof am 176 o ddynion a bechgyn a wnaeth golli eu bywydau mewn ffrwydrad tanddaearol ar y 6ed o Chwefror 1890. Mae’n hawdd iawn ysgrifennu rhywbeth fel yna, hawdd iawn ei ddarllen hefyd ond rhaid stopio a chymryd amser i feddwl am y bobl go iawn a chafodd ei lladd ar y diwrnod hwnnw a’r effaith cafodd y trychineb ar y gymuned glos. Dyna oedd hanes y pyllau glo, canran bychan yn gwneud bywoliaeth dda ond y mwyafrif yn dioddef tlodi, iechyd gwael a marwolaeth. Amser creulon. Trueni nad yw’r gofeb mewn lle mwy hysbys ond roedd Ena yn dweud wrthon ni bod arian yn cael ei godi am gofeb newydd ac yn gaddo mynd a ni eto i’w weld yn y dyfodol. Lawr yn y cwm mae natur wedi bod yn brysur yn cuddio’r creithiau, dyna natur natur ond mae’n bwysig ein bod ni sydd yn byw mewn dyddiau gwell yn dal i gofio'r rhai llai ffodus o’n blaenau ni. Cerdded i ben ochrau’r cwm a chael y siawns i weld defaid mewn corlannau yn aros yn amyneddgar am feddyginiaeth cyn i ni gerdded yn uwch at le delfrydol i fwyta ein brechdanau. Anhygoel, i ddweud y gwir, ein bod ni’n cael gwneud y fath beth ar ddiwrnod mor gynnes a dim ond diwrnod rhyngom ni a mis Hydref. Wedi’n gwledd cymryd ychydig o gamau i gyrraedd lle da i weld y byd mawr o’n cwmpas ni, gweld yn glir, gweld yn bell. Roedd yr ail ran o’r daith yn mynd â ni dros y topiau yn ôl at geg y cwm ble wnaeth Liz tynnu ein sylw at wledd o wahanol ffwng yn tyfu ar ochr goeden. Dw i’n dweud gwledd er mwyn disgrifio'r amrywiaeth. Cofiwch, wrth gwrs, bod yn ofalus achos dim ond un siawns dach chi’n cael i fwyta rhai mathau! Dilyn llwybr trwy goed oedd yn raddol sugno’r gwyrddni allan o’r dail er mwyn cael nerth i wrthsefyll y Gaeaf ac mewn dim cyrraedd ein ceir. Mawr ddiolch i Ena am yr holl waith paratoi, am ein tywys ni, adrodd yr holl hanes ac am wneud yn siŵr bod yr haul yn tywynnu. Croeso unwaith eto i Will a David oedd wedi dod o ddyfnderau pell Lloegr er mwyn cerdded efo ni a chroeso arbennig i John a Mali Rowlands oedd efo ni am y tro cyntaf. Edrych ymlaen at eich gweld chi eto. Diolch i bawb am y cwmni da - Hwyl am y tro! Geirfa Mynegi – to express Diolchgarwch – thankfulness Dyfeisio – to invent Troadau – turns (in the road) Cyfarwyddiadau – directions Ufudd – obedient Encilfa – a pull-in Cofeb – memorial Ffrwydriad tanddaearol – underground explosion Trychineb – disaster Canran bychan – a small percentage Hysbys – prominent Cuddio creithiau – to hide the scars Meddyginiaeth – medicines Camau – steps Ffwng – fungi Sugno’r gwyrddni – to suck the greenness Gwrthsefyll – to withstand