Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Dolennau Cyswllt Atyniadau Ymlaen Ymlaen Yn ôl Yn ôl
Llynnoedd Llansamlet Un o deithiau Cymdeithas Edward Llwyd Doedd dim rhaid prysuro o gwmpas y lle dydd Sadwrn diwethaf achos roedd y daith bron ar stepen y drws. O Glydach i lynnoedd Llansamlet ac yn ôl, chwe milltir. Ar ôl un camgymeriad bach dyma fi’n cyrraedd y maes parcio ac roedd y lle yn brysur dros ben. Roeddwn i’n lwcus i gael lle i barcio! 24 o gerddwyr, llawer mwy nag arfer! Nifer efo ni am y tro cyntaf. Tipyn bach o hanes Clydach cyn i ni symud ymlaen a sut mae’r lle wedi newid yn syfrdanol mewn amser cymharol fyr. Ar un adeg roedd y llygredd mor ddifrifol yma doedd neb yn gallu tyfu llysiau na blodau, effaith yr asid sulphuric. Cancer a leukemia yn rhemp ym mhob man ond mae pethau wedi newid ers y dyddiau yna, roedd rhaid. Y burfa nicel oedd achos y broblem ond roedd y lle yn cyflogi mil o weithwyr ac roedd rhaid cael gwaith. Diolch byth ein bod ni’n fwy ymwybodol o beth sydd yn cael ei bwmpio i’r awyr a’r afonydd y dyddiau yma. Unwaith eto mae’r Afon Tawe yn gweld yr eogiaid yn gwneud eu ffordd i fyny’r afon i ddodwy eu hwyau. Yn y pendraw mae natur yn ennill, diolch byth. Felly mae Clydach wedi newid. Wel nid yn gyfan gwbl, o fewn hanner canllath welsom ni rywbeth o’r gorffennol, siop oedd yn sefyll yn gadarn yn erbyn symud ymlaen. Hen siop gwerthu nwyddau haearn, siop gwerthu pob math o bethau, ambell i gadjet hyd yn oed. Llai o stoc na’r llefydd mawr ond yn llawer mwy diddorol, ac yn barod i roi cyngor. Ychydig i lawr y ffordd wnaethon ni droi tuag at y gamlas a chael ein hysbysu roedd lanfa fawr yna yn yr hen ddyddiau. Mae wastad yn bleser cerdded wrth ochr y gamlas, mae’r byd yn wahanol ac yn anghyfarwydd rywsut. Wedyn, yn sydyn dach chi’n ôl mewn lle cyfarwydd unwaith eto. Dw’n i ddim sut wnaeth hyn ddigwydd ond rywsut, heb i mi wybod roedden ni i’r dwyrain o’r A4067 prysur, rhaid oedden ni wedi mynd o dan y ffordd rhywle. Efallai roeddwn i wedi bod yn ddwfn mewn sgwrs, efallai tipyn bach o ‘sleight of hand’ gan Eirian. Pwy a ŵyr? Trwy Ynystawe ac anelu at fersiwn nhw o Beverley Hills, tai mawr posh ond falch o ddweud roedd gan un ohonyn nhw enw Gymraeg - Golwg yr Afon. Roedd y golwg dim ond o’r ystafelloedd uchaf gan fod clawdd mawr er mwyn gwneud yn siŵr bod yr afon yn cadw draw! Roedd ein llwybr ni rŵan ar ben y clawdd a sŵn y draffordd yn uchel. Diolch byth roedd bont i fynd o danno. Roedden ni’n bell o beth dw i’n meddwl yw ‘llynnoedd Llansamlet’ ac roedd amser yn mynd ymlaen, roedd y daith yn mynd i fod yn un hir! Ond ar gyrion Abertawe daethon ni ar stop ac Eirian yn pwyntio at ddau le lle oedd y glaw wedi casglu i greu pyllau mawr “Dyna” medda fo “yw llynnoedd Llansamlet!” Wel! Am ddyn direidus! Lwcus iddo fo bod ni wedi cael gymaint o law! Troi nôl ac aros o dan bont yr M4 a chael ein brechdanau, clywed yr holl drafnidiaeth yn mynd heibio tuag at Gaerdydd neu Hwlffordd a dim un o’r teithwyr yn sylweddoli ein bod ni yna. Mynd trwy goed a dod allan mewn lle gwastad, dyma oedd marian o Oes yr Iâ, lle reit bwysig yn ddaearegol. Dilyn trac yr hen reilffordd yn ôl i Glydach a chymryd sylw o’r llwybrau seiclo, bydd rhaid i mi ymweld â’r lle eto efo’r beic. Mawr ddiolch i Eirian am daith oedd yn mynd â ni i lefydd byswn ni byth wedi gweld ar ein pennau’n hunain. Diolch i’r nifer oedd wedi ymuno â ni am y tro cyntaf, gobeithio’ch gweld chi eto a diolch yn fawr i’r ‘usual suspects’ am eu cwmni da. Geirfa Cymharol fyr – relatively short Llygredd – pollution Yn rhemp – in excess Purfa nicel – nickel refinery Eog(iaid) – salmon Dodwy eu hwyau – to lay their eggs Siop gwerthu nwyddau haearn – ironmonger Rhoi cyngor – to give advice Ein hysbysu – inform us Glanfa – wharf Anghyfarwydd – unfamiliar Pwy a ŵyr? – who knows? Clawdd – embankment Traffordd – motorway O danno – underneath Ar gyrion – on the outskirts Dyn direidus – mischievous man Trafnidiaeth – traffic Lle gwastad – a flat area Marian o Oes yr Iâ – moraine from the Ice Age Daearegol - geological
Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Atyniadau Yn ôl Ymlaen Yn ôl Ymlaen
Llynnoedd Llansamlet Un o deithiau Cymdeithas Edward Llwyd Doedd dim rhaid prysuro o gwmpas y lle dydd Sadwrn diwethaf achos roedd y daith bron ar stepen y drws. O Glydach i lynnoedd Llansamlet ac yn ôl, chwe milltir. Ar ôl un camgymeriad bach dyma fi’n cyrraedd y maes parcio ac roedd y lle yn brysur dros ben. Roeddwn i’n lwcus i gael lle i barcio! 24 o gerddwyr, llawer mwy nag arfer! Nifer efo ni am y tro cyntaf. Tipyn bach o hanes Clydach cyn i ni symud ymlaen a sut mae’r lle wedi newid yn syfrdanol mewn amser cymharol fyr. Ar un adeg roedd y llygredd mor ddifrifol yma doedd neb yn gallu tyfu llysiau na blodau, effaith yr asid sulphuric. Cancer a leukemia yn rhemp ym mhob man ond mae pethau wedi newid ers y dyddiau yna, roedd rhaid. Y burfa nicel oedd achos y broblem ond roedd y lle yn cyflogi mil o weithwyr ac roedd rhaid cael gwaith. Diolch byth ein bod ni’n fwy ymwybodol o beth sydd yn cael ei bwmpio i’r awyr a’r afonydd y dyddiau yma. Unwaith eto mae’r Afon Tawe yn gweld yr eogiaid yn gwneud eu ffordd i fyny’r afon i ddodwy eu hwyau. Yn y pendraw mae natur yn ennill, diolch byth. Felly mae Clydach wedi newid. Wel nid yn gyfan gwbl, o fewn hanner canllath welsom ni rywbeth o’r gorffennol, siop oedd yn sefyll yn gadarn yn erbyn symud ymlaen. Hen siop gwerthu nwyddau haearn, siop gwerthu pob math o bethau, ambell i gadjet hyd yn oed. Llai o stoc na’r llefydd mawr ond yn llawer mwy diddorol, ac yn barod i roi cyngor. Ychydig i lawr y ffordd wnaethon ni droi tuag at y gamlas a chael ein hysbysu roedd lanfa fawr yna yn yr hen ddyddiau. Mae wastad yn bleser cerdded wrth ochr y gamlas, mae’r byd yn wahanol ac yn anghyfarwydd rywsut. Wedyn, yn sydyn dach chi’n ôl mewn lle cyfarwydd unwaith eto. Dw’n i ddim sut wnaeth hyn ddigwydd ond rywsut, heb i mi wybod roedden ni i’r dwyrain o’r A4067 prysur, rhaid oedden ni wedi mynd o dan y ffordd rhywle. Efallai roeddwn i wedi bod yn ddwfn mewn sgwrs, efallai tipyn bach o ‘sleight of hand’ gan Eirian. Pwy a ŵyr? Trwy Ynystawe ac anelu at fersiwn nhw o Beverley Hills, tai mawr posh ond falch o ddweud roedd gan un ohonyn nhw enw Gymraeg - Golwg yr Afon. Roedd y golwg dim ond o’r ystafelloedd uchaf gan fod clawdd mawr er mwyn gwneud yn siŵr bod yr afon yn cadw draw! Roedd ein llwybr ni rŵan ar ben y clawdd a sŵn y draffordd yn uchel. Diolch byth roedd bont i fynd o danno. Roedden ni’n bell o beth dw i’n meddwl yw ‘llynnoedd Llansamlet’ ac roedd amser yn mynd ymlaen, roedd y daith yn mynd i fod yn un hir! Ond ar gyrion Abertawe daethon ni ar stop ac Eirian yn pwyntio at ddau le lle oedd y glaw wedi casglu i greu pyllau mawr “Dyna” medda fo “yw llynnoedd Llansamlet!” Wel! Am ddyn direidus! Lwcus iddo fo bod ni wedi cael gymaint o law! Troi nôl ac aros o dan bont yr M4 a chael ein brechdanau, clywed yr holl drafnidiaeth yn mynd heibio tuag at Gaerdydd neu Hwlffordd a dim un o’r teithwyr yn sylweddoli ein bod ni yna. Mynd trwy goed a dod allan mewn lle gwastad, dyma oedd marian o Oes yr Iâ, lle reit bwysig yn ddaearegol. Dilyn trac yr hen reilffordd yn ôl i Glydach a chymryd sylw o’r llwybrau seiclo, bydd rhaid i mi ymweld â’r lle eto efo’r beic. Mawr ddiolch i Eirian am daith oedd yn mynd â ni i lefydd byswn ni byth wedi gweld ar ein pennau’n hunain. Diolch i’r nifer oedd wedi ymuno â ni am y tro cyntaf, gobeithio’ch gweld chi eto a diolch yn fawr i’r ‘usual suspects’ am eu cwmni da. Geirfa Cymharol fyr – relatively short Llygredd – pollution Yn rhemp – in excess Purfa nicel – nickel refinery Eog(iaid) – salmon Dodwy eu hwyau – to lay their eggs Siop gwerthu nwyddau haearn – ironmonger Rhoi cyngor – to give advice Ein hysbysu – inform us Glanfa – wharf Anghyfarwydd – unfamiliar Pwy a ŵyr? – who knows? Clawdd – embankment Traffordd – motorway O danno – underneath Ar gyrion – on the outskirts Dyn direidus – mischievous man Trafnidiaeth – traffic Lle gwastad – a flat area Marian o Oes yr Iâ – moraine from the Ice Age Daearegol - geological