Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Dolennau Cyswllt Atyniadau Ymlaen Ymlaen Yn ôl Yn ôl
Llwybr Cynwch a’r Cyffiniau Un o deithiau Cymdeithas Edward Llwyd I   chi   i   lawr   yn   y   De   yma   sydd   wedi   drysu   am   fy   mod   i   ddim   yn   ysgrifennu   am   y   daith   yn   ardal Talyllychau   a   gaf   fi   esbonio.   Roeddwn   i   wedi   cael   fy   nhemtio   i   gerdded   efo   ein   cyd-aelodau   yn   y   Gogledd Orllewin   achos   roedd   eu   taith   nhw   yn   ardal   Dolgellau.   Mae   gan   fy   nheulu   gysylltiad   cryf   efo’r   dre   achos roedd   fy   Mam   yn   un   o’r   wyth   chwaer   a   chafodd   eu   geni   yn   Siop   Newydd.   Doedd   dim   brodyr,   meddyliwch am   fy   Nhaid   druan   yn   gorfod   cael   ei   sbwylio   gan   wyth   o   ferched   a   gwraig   hefyd.   Roedd   o   wrth   ei   fodd   dw   i’n siŵr.   I   Ddolgellau   roedden   ni’n   mynd   ar   wyliau,   doedd   neb   yn   mynd   dramor   adeg   hynny   a   beth   bynnag does   unlle   gwell   yn   y   byd   ‘na   Gogledd   Cymru.   Dw   i’n   cofio   cael   ein   rhoi   ar   y   trên   yn   orsaf   Dolgellau   a   chael reid   i   Bwll   Penmaen   ble   roedd   Wncl   George   yn   gweithio   yn   y   bocs   signal.   Roedden   ni’n   treulio’r   dydd   yna   a fynta   yn   rhoi’r   sialens   i   ni   drio   dynnu’r   lifrau   i   newid   y   points.   Doedden   ni   ddim   yn   ddigon   cryf   o   bell   ffordd. Yn   y   dyddiau   yna   doedd   gennym   ni   ddim   car   felly   doedden   ni   ddim   yn   adnabod   yr   ardal   mor   dda   â   hynny. Roedd cael y cyfle i gerdded ar stad Nannau yn rhy werthfawr i golli. Roedd   yn   bosib   gwneud   popeth   mewn   un   diwrnod   ond   benderfynais   aros   mewn   gwesty   ar   gyrion Fairbourne   ar   y   noson   gynt.   Felly   am   tua   hanner   dydd   mi   wnes   i   adael   Abertawe   a   mwynhau   diwrnod heulog   ar   y   ffordd   i’r   Gogs.   Heibio   Caerfyrddin   ac   anelu   at   Synod   Inn,   Machynlleth   ac   wedyn   dilyn   yr   arfordir trwy   Aberdyfi   a   Thywyn   tan   gyrraedd   Fairbourne.   Popeth   yn   mynd   yn   dda   hyd   at   bont   Ddyfi   achos   roedd seiclwyr   yn   dŵad   o   gyfeiriad   Corris   ac   yn   mynd   ymlaen   i   Aberdyfi.   Dydw   i   ddim   eisio   cwyno   ond,   er   mwyn diogelwch,   dylen   nhw   wedi   cael   stiwardiaid   i   wneud   yn   siŵr   bod   nhw’n   gallu   croesi’r   ar   draws   y   drafnidiaeth yn   ddiogel,   doedd   dim   llawer   o   siâp   arnyn   nhw.   Yr   holl   ffordd   wedyn   i   Aberdyfi   roedd   grwpiau   o   hanner dwsin   ar   y   ffordd.   Doeddwn   i   ddim   ar   frys   ac   yn   seiclwr   fy   hun   ond   mae   llawer   o   bobl   ar   ormod   o   frys   ac   yn gwneud   pethau   gwirion.   Wir,   dw   i   ddim   yn   cael   grwmp.   Roedden   nhw   ar   daith   o   Wolverhampton   i   Aberdyfi er   mwyn   codi   arian   at   elusen,   pellter   o   100   milltir   felly   maen   nhw’n   haeddu   clod.   Roedd   Aberdyfi   yn   llawn o’r   seiclwyr   cynnar   a   chefnogwyr   ar   ochrau’r   ffordd.   Roedden   nhw   wedi   cael   diwrnod   sych   a   heulog   a gobeithio roedd pawb wedi mwynhau. Mae’r   golygfeydd   ar   y   darn   o   Aberdyfi   i   Dywyn   yn   ardderchog   ond   does   dim   llawer   o   siawns   tynnu eich   llygaid   oddi   ar   y   ffordd.   Mae’r   opsiwn   o   fynd   ar   y   trên   yn   apelio   ataf   fi,   rhywbryd   eto   hwyrach.   Roeddwn i   wedi   bwcio   ystafell   yng   ngwesty   Tŷ   Einion   yn   Friog   ac   mae’n   rhaid   i   mi   ddweud   roeddwn   i’n   amheus   pan welais   i’r   lle.   Ond   dim   ond   o   achos   mae   o   reit   ar   ochr   y   ffordd,   tu   mewn   mae’r   lle   yn   lân   ac   yn   daclus   a’r gwely   yn   gyfforddus.   Es   i   i’r   King   George   III   ym   Mhwll   Penmaen   am   bryd   o   fwyd,   y   bwyd   yn   iawn   ond   dim Cymraeg i glywed gwaetha’r modd. Gwely cynnar i mi wedyn ar ddiwedd diwrnod hir. Ces   i   frecwast   da   iawn,   Ffwl   Welsh   baswn   i   wedi   dweud   ond   roedd   y   perchennog   yn   mynnu   ei   alw   yn Ffwl    English    achos    doedd    dim    bara    lawr.    Mae’n    drist    bod    perchnogion    ein    gwestyau    ddim    yn    fodlon mabwysiadu   Cymreictod   -   pam   bod   rhaid   cyfeirio   at   Ffwl   English   yng   Nghymru.   Mi   ddylai’r   ymwelwyr   cael   y syniad bod Cymru’n wahanol er, efallai, bod cynnwys y brecwast yr un fath. Dw i yn cael grwmp rŵan! Wel digon am hyn beth am y daith? Mi   wnaethon   ni   gyfarfod   ym   maes   parcio’r   Parc   Cenedlaethol   sydd   ar   y   ffordd   i   Lanfachreth   a   phan oedd   pawb   wedi   cyrraedd   aethon   ni   dros   y   ffordd   i   ddechrau   ein   taith.   Roedden   ni’n   anelu   at   gopa   Moel Offrwm   ac   aethon   ni’n   uchel   iawn   ond   mynd   o   gwmpas   y   copa   oedd   y   llwybr.   Rhys   Gwynn,   warden   y   Parc Cenedlaethol   oedd   ein   tywysydd   ac   fel   byddech   chi’n   disgwyl   roedd   e’n   ‘gwybod   ei   stwff’   ac   os   oedd   rhywun yn   poeni   am   ansawdd   yr   awyr   iach   roedd   ganddo’r   ateb   yn   syth.   Mi   wnaeth   o   dynnu   ein   sylw   at   gen   oedd   yn tyfu   ar   hen   onnen   a   dyw’r   fath   yna   o   gen   ddim   ond   yn   tyfu   pan   nad   oes   llygredd   yn   yr   awyr.   Felly   os   oedd rywun   yn   poeni   am   safon   awyr   iach   Cymru,   a   doedd   neb   wrth   gwrs,   roedd   y   sicrwydd   yna   wedi   eu   tawelu. Yn   fuan   roedden   ni   allan   o’r   coed   ac   yn   edrych   dros   bentref   Llanfachreth   a’r   mynyddoedd   tu   ôl   yn   diflannu’n raddol   yn   y   niwl   a’r   cymylau.   Roedd   fy   nychymyg   yn   dweud   wrthyf      y   bydd   golygfa   arbennig   o’r   fan   hyn   ar ddiwrnod   clir   er   nad   oedden   ni   wedi   cyrraedd   y   pen   eto.   Nes   ymlaen   wnaeth   ein   sylw   droi   at   flodyn   bychan oedd   yn   tyfu   ar   hen   dwmpath   morgrug,   roedden   nhw   mor   fychan   roedd   yn   hawdd   sathru   arnyn   nhw.   Mae gen   i   gywilydd   nad   ydw   i’n   cofio’r   enw   ond   o   hyn   ymlaen   mi   fydda   i’n   trio   cymryd   sylw   o   beth   sydd   ar   y   llawr. Roedd   rhaid   aros   pob   hyn   a   hyn   er   mwyn   gwerthfawrogi’r   olygfa   ac   ar   yr   un   pryd   cael   gafael   at   ein   hanadl unwaith eto. Wrth   fynd   heibio’r   copa   a   chyrraedd   yr   ochr   arall   wnaeth   Rhys   ddweud   wrthon   ni   fod   ni’n   sefyll   ar safle   hen   gaer,   yn   amlwg   pan   mae   rhywun   yn   dangos   i   chi   ond   hawdd   iawn   i   fynd   heibio   ar   eich   pen   eich hun   heb   sylwi.   Mae'n   rhaid   bod   yn   fwy   gwyliadwrus!   Yn   y   fan   hyn   roedd   olygfa   arbennig   o’r   afon   Mawddach yn   gwneud   ei   ffordd   droellog   tuag   at   y   môr.   Gwelsom   ni’r   haul   hefyd   yn   tywynnu’n   siriol   dros   Ddolgellau, unlle arall, dim ond Dolgellau. Mae’n amlwg bod y dref yn lawn o bobl gyfiawn! Amser   cael   ein   picnic   rŵan   ac   roedd   cysgod   ymysg   y   creigiau   yn   creu   lle   arbennig   i   mi   ddod   i   adnabod rhai   o’m   cyd   gerddwyr.   Hyd   yn   hyn   roedden   ni   wedi   bod   yn   lwcus   efo’r   tywydd   er   roedd   pethau   ar   fin   newid ond roedd y tywydd yn ddigon caredig i roi amser i ni orffen ein bwyd. Chwarae teg! Doedden   ni   ddim   ond   wedi   cerdded   am   ryw   bum   munud   cyn   i’r   glaw   trwm   ddechrau   a   ninnau’n prysur   greu   ein   llwybr   ein   hunain   trwy’r   rhedyn   er   mwyn   cyrraedd   y   llwybr   newydd   oedd   wedi   cael   ei   greu   i arwain   o’r   maes   parcio   hyd   at   Lyn   Pwll   y   Gele.   Erbyn   hyn   roedd   amser   yn   mynd   yn   brin   i   mi   achos   roedd   gen i   siwrne   o   dair   awr   yn   ôl   i   Abertawe   o’m   mlaen   i.   Felly   mi   nes   i   a   phedwar   o’r   merched   fynd   yn   ôl   at   y   maes parcio   tra   aeth   y   lleill   ymlaen   at   Lyn   Pwll   y   Gele.   Dw   i’n   deall      roedd   rhaid   iddyn   nhw   hefyd   droi   yn   ôl   cyn cyrraedd y llyn. Er   y   tywydd,   a   dim   ond   tua’r   diwedd   aeth   pethau’n   annifyr,   roedd   hi   wedi   bod   yn   ddiwrnod   pleserus   - cerdded mewn ardal wahanol a chyfarfod pobl newydd. Braf iawn. Roedd y ffordd yn ôl yn reit dawel ac roeddwn i yn Abertawe tua hanner awr wedi pump. Diolch   i   Rhys   am   ein   tywys   ac   am   roi’r   holl   wybodaeth   ddifyr   i   ni,   mi   nes   i   ddysgu   bod   rhaid   i   mi   anelu at   lawer   mwy   o   edrych   o   gwmpas   a   chael   hyd   yn   oed   mwy   o   bleser   wrth   gerdded   trwy   ein   cefn   gwlad. Diolch i chi gyd am eich croeso a dw i’n edrych ymlaen at gerdded eto efo chi yn y dyfodol.
Geirfa Wedi drysu - confused, perplexed Trafnidiaeth - traffic Cael grwmp - to have a grump Elusen - charity Hwyrach - perhaps Perchennog - owner Mynnu - to insist Mabwysiadu - to adopt Ansawdd - quality Cen - lichen Onnen - ash tree Diflannu’n raddol - to disappear gradually Twmpath morgrug - anthill Hen gaer - old hill fort Gwyliadwrus - observant Ffordd droellog - winding way Tywynnu’n siriol - cheerfully shining Pobl cyfiawn - righteous people Rhedyn - bracken Annifyr - unpleasant, miserable
Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Atyniadau Yn ôl Ymlaen Yn ôl Ymlaen
Llwybr Cynwch a’r Cyffiniau Un o deithiau Cymdeithas Edward Llwyd I   chi   i   lawr   yn   y   De   yma   sydd   wedi   drysu   am   fy   mod i   ddim   yn   ysgrifennu   am   y   daith   yn   ardal   Talyllychau   a   gaf fi   esbonio.   Roeddwn   i   wedi   cael   fy   nhemtio   i   gerdded   efo ein   cyd-aelodau   yn   y   Gogledd   Orllewin   achos   roedd   eu taith     nhw     yn     ardal     Dolgellau.     Mae     gan     fy     nheulu gysylltiad   cryf   efo’r   dre   achos   roedd   fy   Mam   yn   un   o’r wyth   chwaer   a   chafodd   eu   geni   yn   Siop   Newydd.   Doedd dim   brodyr,   meddyliwch   am   fy   Nhaid   druan   yn   gorfod cael   ei   sbwylio   gan   wyth   o   ferched   a   gwraig   hefyd.   Roedd o   wrth   ei   fodd   dw   i’n   siŵr.   I   Ddolgellau   roedden   ni’n   mynd ar   wyliau,   doedd   neb   yn   mynd   dramor   adeg   hynny   a   beth bynnag   does   unlle   gwell   yn   y   byd   ‘na   Gogledd   Cymru.   Dw i’n   cofio   cael   ein   rhoi   ar   y   trên   yn   orsaf   Dolgellau   a   chael reid   i   Bwll   Penmaen   ble   roedd   Wncl   George   yn   gweithio yn   y   bocs   signal.   Roedden   ni’n   treulio’r   dydd   yna   a   fynta yn   rhoi’r   sialens   i   ni   drio   dynnu’r   lifrau   i   newid   y   points. Doedden    ni    ddim    yn    ddigon    cryf    o    bell    ffordd.    Yn    y dyddiau   yna   doedd   gennym   ni   ddim   car   felly   doedden   ni ddim   yn   adnabod   yr   ardal   mor   dda   â   hynny.   Roedd   cael   y cyfle i gerdded ar stad Nannau yn rhy werthfawr i golli. Roedd   yn   bosib   gwneud   popeth   mewn   un   diwrnod ond      benderfynais      aros      mewn      gwesty      ar      gyrion Fairbourne   ar   y   noson   gynt.   Felly   am   tua   hanner   dydd   mi wnes   i   adael   Abertawe   a   mwynhau   diwrnod   heulog   ar   y ffordd   i’r   Gogs.   Heibio   Caerfyrddin   ac   anelu   at   Synod   Inn, Machynlleth   ac   wedyn   dilyn   yr   arfordir   trwy   Aberdyfi   a Thywyn    tan    gyrraedd    Fairbourne.    Popeth    yn    mynd    yn dda   hyd   at   bont   Ddyfi   achos   roedd   seiclwyr   yn   dŵad   o gyfeiriad   Corris   ac   yn   mynd   ymlaen   i   Aberdyfi.   Dydw   i ddim   eisio   cwyno   ond,   er   mwyn   diogelwch,   dylen   nhw wedi   cael   stiwardiaid   i   wneud   yn   siŵr   bod   nhw’n   gallu croesi’r   ar   draws   y   drafnidiaeth   yn   ddiogel,   doedd   dim llawer   o   siâp   arnyn   nhw.   Yr   holl   ffordd   wedyn   i   Aberdyfi roedd   grwpiau   o   hanner   dwsin   ar   y   ffordd.   Doeddwn   i ddim   ar   frys   ac   yn   seiclwr   fy   hun   ond   mae   llawer   o   bobl ar   ormod   o   frys   ac   yn   gwneud   pethau   gwirion.   Wir,   dw   i ddim     yn     cael     grwmp.     Roedden     nhw     ar     daith     o Wolverhampton   i   Aberdyfi   er   mwyn   codi   arian   at   elusen, pellter   o   100   milltir   felly   maen   nhw’n   haeddu   clod.   Roedd Aberdyfi    yn    llawn    o’r    seiclwyr    cynnar    a    chefnogwyr    ar ochrau’r   ffordd.   Roedden   nhw   wedi   cael   diwrnod   sych   a heulog a gobeithio roedd pawb wedi mwynhau. Mae’r   golygfeydd   ar   y   darn   o   Aberdyfi   i   Dywyn   yn ardderchog    ond    does    dim    llawer    o    siawns    tynnu    eich llygaid   oddi   ar   y   ffordd.   Mae’r   opsiwn   o   fynd   ar   y   trên   yn apelio    ataf    fi,    rhywbryd    eto    hwyrach.    Roeddwn    i    wedi bwcio   ystafell   yng   ngwesty   Tŷ   Einion   yn   Friog   ac   mae’n rhaid   i   mi   ddweud   roeddwn   i’n   amheus   pan   welais   i’r   lle. Ond   dim   ond   o   achos   mae   o   reit   ar   ochr   y   ffordd,   tu mewn    mae’r    lle    yn    lân    ac    yn    daclus    a’r    gwely    yn gyfforddus.   Es   i   i’r   King   George   III   ym   Mhwll   Penmaen   am bryd   o   fwyd,   y   bwyd   yn   iawn   ond   dim   Cymraeg   i   glywed gwaetha’r   modd.   Gwely   cynnar   i   mi   wedyn   ar   ddiwedd diwrnod hir. Ces   i   frecwast   da   iawn,   Ffwl   Welsh   baswn   i   wedi   dweud ond   roedd   y   perchennog   yn   mynnu   ei   alw   yn   Ffwl   English achos   doedd   dim   bara   lawr.   Mae’n   drist   bod   perchnogion ein   gwestyau   ddim   yn   fodlon   mabwysiadu   Cymreictod   - pam   bod   rhaid   cyfeirio   at   Ffwl   English   yng   Nghymru.   Mi ddylai’r   ymwelwyr   cael   y   syniad   bod   Cymru’n   wahanol   er, efallai,   bod   cynnwys   y   brecwast   yr   un   fath.   Dw   i   yn   cael grwmp rŵan! Wel digon am hyn beth am y daith? Mi    wnaethon    ni    gyfarfod    ym    maes    parcio’r    Parc Cenedlaethol   sydd   ar   y   ffordd   i   Lanfachreth   a   phan   oedd pawb   wedi   cyrraedd   aethon   ni   dros   y   ffordd   i   ddechrau ein   taith.   Roedden   ni’n   anelu   at   gopa   Moel   Offrwm   ac aethon   ni’n   uchel   iawn   ond   mynd   o   gwmpas   y   copa   oedd y   llwybr.   Rhys   Gwynn,   warden   y   Parc   Cenedlaethol   oedd ein    tywysydd    ac    fel    byddech    chi’n    disgwyl    roedd    e’n ‘gwybod    ei    stwff’    ac    os    oedd    rhywun    yn    poeni    am ansawdd   yr   awyr   iach   roedd   ganddo’r   ateb   yn   syth.   Mi wnaeth   o   dynnu   ein   sylw   at   gen   oedd   yn   tyfu   ar   hen onnen   a   dyw’r   fath   yna   o   gen   ddim   ond   yn   tyfu   pan   nad oes   llygredd   yn   yr   awyr.   Felly   os   oedd   rywun   yn   poeni   am safon   awyr   iach   Cymru,   a   doedd   neb   wrth   gwrs,   roedd   y sicrwydd   yna   wedi   eu   tawelu.   Yn   fuan   roedden   ni   allan   o’r coed     ac     yn     edrych     dros     bentref     Llanfachreth     a’r mynyddoedd    tu    ôl    yn    diflannu’n    raddol    yn    y    niwl    a’r cymylau.   Roedd   fy   nychymyg   yn   dweud   wrthyf      y   bydd golygfa    arbennig    o’r    fan    hyn    ar    ddiwrnod    clir    er    nad oedden   ni   wedi   cyrraedd   y   pen   eto.   Nes   ymlaen   wnaeth ein    sylw    droi    at    flodyn    bychan    oedd    yn    tyfu    ar    hen dwmpath   morgrug,   roedden   nhw   mor   fychan   roedd   yn hawdd   sathru   arnyn   nhw.   Mae   gen   i   gywilydd   nad   ydw   i’n cofio’r   enw   ond   o   hyn   ymlaen   mi   fydda   i’n   trio   cymryd sylw   o   beth   sydd   ar   y   llawr.   Roedd   rhaid   aros   pob   hyn   a hyn   er   mwyn   gwerthfawrogi’r   olygfa   ac   ar   yr   un   pryd   cael gafael at ein hanadl unwaith eto. Wrth   fynd   heibio’r   copa   a   chyrraedd   yr   ochr   arall wnaeth   Rhys   ddweud   wrthon   ni   fod   ni’n   sefyll   ar   safle hen   gaer,   yn   amlwg   pan   mae   rhywun   yn   dangos   i   chi   ond hawdd   iawn   i   fynd   heibio   ar   eich   pen   eich   hun   heb   sylwi. Mae'n   rhaid   bod   yn   fwy   gwyliadwrus!   Yn   y   fan   hyn   roedd olygfa   arbennig   o’r   afon   Mawddach   yn   gwneud   ei   ffordd droellog    tuag    at    y    môr.    Gwelsom    ni’r    haul    hefyd    yn tywynnu’n    siriol    dros    Ddolgellau,    unlle    arall,    dim    ond Dolgellau.    Mae’n    amlwg    bod    y    dref    yn    lawn    o    bobl gyfiawn! Amser   cael   ein   picnic   rŵan   ac   roedd   cysgod   ymysg y   creigiau   yn   creu   lle   arbennig   i   mi   ddod   i   adnabod   rhai o’m   cyd   gerddwyr.   Hyd   yn   hyn   roedden   ni   wedi   bod   yn lwcus    efo’r    tywydd    er    roedd    pethau    ar    fin    newid    ond roedd   y   tywydd   yn   ddigon   caredig   i   roi   amser   i   ni   orffen ein bwyd. Chwarae teg! Doedden   ni   ddim   ond   wedi   cerdded   am   ryw   bum munud    cyn    i’r    glaw    trwm    ddechrau    a    ninnau’n    prysur creu    ein    llwybr    ein    hunain    trwy’r    rhedyn    er    mwyn cyrraedd   y   llwybr   newydd   oedd   wedi   cael   ei   greu   i   arwain o’r   maes   parcio   hyd   at   Lyn   Pwll   y   Gele.   Erbyn   hyn   roedd amser   yn   mynd   yn   brin   i   mi   achos   roedd   gen   i   siwrne   o dair   awr   yn   ôl   i   Abertawe   o’m   mlaen   i.   Felly   mi   nes   i   a phedwar   o’r   merched   fynd   yn   ôl   at   y   maes   parcio   tra   aeth y   lleill   ymlaen   at   Lyn   Pwll   y   Gele.   Dw   i’n   deall      roedd   rhaid iddyn nhw hefyd droi yn ôl cyn cyrraedd y llyn. Er   y   tywydd,   a   dim   ond   tua’r   diwedd   aeth   pethau’n annifyr,    roedd    hi    wedi    bod    yn    ddiwrnod    pleserus    - cerdded   mewn   ardal   wahanol   a   chyfarfod   pobl   newydd. Braf iawn. Roedd   y   ffordd   yn   ôl   yn   reit   dawel   ac   roeddwn   i   yn Abertawe tua hanner awr wedi pump. Diolch     i     Rhys     am     ein     tywys     ac     am     roi’r     holl wybodaeth   ddifyr   i   ni,   mi   nes   i   ddysgu   bod   rhaid   i   mi anelu   at   lawer   mwy   o   edrych   o   gwmpas   a   chael   hyd   yn oed    mwy    o    bleser    wrth    gerdded    trwy    ein    cefn    gwlad. Diolch   i   chi   gyd   am   eich   croeso   a   dw   i’n   edrych   ymlaen   at gerdded eto efo chi yn y dyfodol.
Geirfa Wedi drysu - confused, perplexed Trafnidiaeth - traffic Cael grwmp - to have a grump Elusen - charity Hwyrach - perhaps Perchennog - owner Mynnu - to insist Mabwysiadu - to adopt Ansawdd - quality Cen - lichen Onnen - ash tree Diflannu’n raddol - to disappear gradually Twmpath morgrug - anthill Hen gaer - old hill fort Gwyliadwrus - observant Ffordd droellog - winding way Tywynnu’n siriol - cheerfully shining Pobl cyfiawn - righteous people Rhedyn - bracken Annifyr - unpleasant, miserable