Gydangilydd.cymru
Llanymddyfri Roedd ein taith dydd Sadwrn yn ardal Llanymddyfri, y daith gyntaf am bedwar wythnos a gan fod pawb wedi cael dathliad y Nadolig yn y cyfamser roedd rai, dw i’n siŵr, wir angen daith. Audrey Price ac Alun Jones oedd yn ein harwain, ond nid ar y daith wreiddiol roedd llwybr y daith honno wedi dioddef o goed wedi syrthio yn y gwynt cryf. Ond arwydd o arweinyddion da yw’r dawn i newid cyfeiriad ar fyr rybudd a dyma ble roedd Audrey ac Alun wedi disgleirio. Cawsom daith gwych. Mae Llanymddyfri yn dref llawn siopau hen bethau, cymaint ohonyn nhw fel eich bod chi’n siŵr o weld y dref fel Gelli Gandryll y byd hen bethau. Tra bod trigolion rai trefi yn cwyno bod ganddyn nhw ganran rhy fawr o siopau elusen mae pobl y dref yma yn siŵr o fod yn ymfalchïo bod Llanymddyfri yn hollol wahanol. Wedi trechu’r drefn gyfoes wrth droi at bethau’r gorffennol. Ewch i weld rywbryd. Y maes parcio ger adfeilion y castell oedd y man cyfarfod a phwy oedd y dyn mewn arfbais arian a oedd yn edrych i lawr arnom ni’n cyrraedd? Mi wnaeth Alun esbonio. Roedd Llywelyn ap Gruffudd Fychan yn byw yng nghyfnod gwrthryfel Owain Glyndŵr, y fo wnaeth achosi lawer o broblemau i’r brenin Harri IV, cymaint o broblemau i wneud i’r brenin fynnu bod Llywelyn yn ei helpu i gael hyd i Owain. Roedd Llewelyn yn cefnogi ymdrech Owain ac, ar ben hynny roedd ganddo ddau fab ym myddin Owain. Gwnaeth gytuno i helpu ac am wythnosau wnaeth arwain milwyr Harri ar deithiau seithug tan yn y diwedd roedd yn amlwg nad oedd ei galon yn y gwaith, i ddweud y lleiaf! Mi gafodd ei ladd yn gyhoeddus o flaen y castell mewn ffordd ofnadwy o greulon. Na wnaeth Alun fanylu am y ffordd hon ac nad ydw innau’n mynd i wneud chwaith. Roedd Llewelyn yn arwr ac roedd yn well ganddo farw mewn ffordd erchyll yn hytrach na fradychu Owain. Ym 1998 wnaeth bobl ymgyrchu i godi arian er mwyn codi’r gofeb drawiadol yma. Un o arwyr hanes Cymru. Mi wnaeth Audrey roi hanes yr ardal i ni a hefyd hanes y Ficer Pritchard. Wedi ei eni yn 1579 gafodd ei wneud yn ficer Llanymddyfri. Roedd yn ddyn oedd yn hoffi diod feddwol ac yn rhannu ei gwrw efo’i afr a oedd yn mynd i bob man efo fo. Yn amlwg yn ficer anghonfensiynol. I ddechrau roedd yr afr yn mwynhau’r cwrw ond yn y pendraw mi wnaeth wrthod ei yfed yn gyfan gwbl. Gwnaeth hyn argraff mor fawr ar y ficer fel gwnaeth o droi ei gefn at ddiod gadarn hefyd. Yn amlwg nid dim ond anifeiliaid i fwyta blodau eich gerddi yw geifr! Gyda llaw, roedd hi’n bwrw glaw ond ffwrdd â ni i ddechrau’r daith. Ar y gornel gyntaf roedd cerfddarlun o borthmon i atgoffa pawb ba mor bwysig oedd y dref i economi’r wlad. Wrth fynd ymlaen a sefyll o flaen dafarn y Kings Head cawsom yr hanes mai dyma oedd cangen gyntaf Banc yr Eidion Du ac, wrth gwrs byddech chi’n gwybod bod hynny’n gysylltiedig â gwaith y porthmyn. Ond gan fod 27 ohonom ni roedden ni yn y ffordd ac roedd rhaid i ni fynd ymlaen at Eglwys Goffa William Williams Pantycelyn. Mae cymaint i weld yn Llanymddyfri! Mae’r Eglwys Goffa ychydig o lathenni i lawr y ffordd ac roedd Audrey wedi cael benthyg yr allwedd a dyma ni yn cael cysgod o’r glaw. Cafodd y capel ei hagor ym 1884 ond er mae’r capel yna er cof am William Williams mae hi wedi bod yn gapel Saesneg trwy’r amser. Capel gymharol syml ond efo pulpud cerfiedig gwych. Ces i daflen am yr hanes ac mi roes hi ym mhoced fy nghot i gadw’n ddiogel ond roedd yr holl law yn golygu bod y rhan fwyaf wedi gludo fel cardfwrdd. Dilyn yr afon wedyn at eglwys Llanfair-ar-y-bryn ble mae bedd teulu William Williams a charreg goffa iddo. Ar y garreg roedd dyddiad ei farwolaeth yn 74 mlwydd oed - 11eg Ionawr 1791 a beth oedd y dyddiad dydd Sadwrn? 11eg Ionawr 2020! Ymlaen i’r cefn gwlad go iawn rŵan a chawsom rybudd gan Alun cyn i ni ddringo dros y sticill bydd y llwybr braidd yn llithrig o hyn ymlaen a gwir y gair hefyd. Beth nad oedd o wedi dweud oedd sawl sticill oedd o’n blaenau! Call iawn byswn i’n dweud. Roedd gymaint o law wedi bod yn ddiweddar a’r pridd yn llawn dŵr, roedd llynnoedd yn rhai o’r caeau lle does dim un fel arfer. Ond fel dw i wedi dweud llawer gwaith dydi aelodau’r Gymdeithas ddim yn poeni llawer am bethau fel ‘na. I brofi hyn mi wnaethon ni gael ein picnic ar lawr yng nghanol coed a oedd yn gollwng dripsyn gwlyb ar ein pennau yn llawer mwy aml nag ‘o bryd i’w gilydd’! Croesi’r rheilffordd a, nes ymlaen croesi’r ffordd rhwng Llanymddyfri a Rhandirmwyn wedyn dilyn yr afon Tywi yn ôl at y dref a’n ceir. Mawr ddiolch i Audrey ac Alun am yr holl waith i sicrhau ein bod ni’n cael taith. Mae’n hawdd iawn i dywys taith mae rhywun wedi trefnu’n bell o flaen llaw ond peth hollol wahanol yw gorfod newid cynlluniau ar y funud olaf. Diolch i bawb arall am eu cwmni difyr a chroeso mawr i’r rhai oedd yn cerdded efo ni am y tro cyntaf. Dyn ni’n edrych ymlaen at eich gweld chi eto. A than hynny – Hwyl Fawr! Gyda llaw, dw i newydd ffonio ‘hotline’ y Guinness Book of Records i ddweud wrthyn nhw sawl sticill oedd ar ein taith ond dywedodd y ferch bydden nhw ddim yn gallu gwirio'r nifer achos does ganddyn nhw neb sydd yn ddigon heini i wneud y daith! Geirfa Disgleirio – to shine Y Gelli Gandryll – Hay on Wye Canran – percentage Ymfalchïo – to pride themselves Trefn gyfoes – the modern tendency Adfeilion – ruins Arfbais arian – silver armour Gwrthryfel – civil war Teithiau seithug – journeys in vain I ddweud y lleiaf – to say the least Manylu – to go into detail Ffordd erchyll – hideous way Bradychu – to betray Trawiadol – striking Diod feddwol – Alcoholic drink Yn gyfan gwbl – totally Cerfddarlun – statue Porthmon – drover Banc yr Eidion Du – the bank of the Black ox Cerfiedig – carved Gwir y gair – a true word, the truth Sticill - stile
Gydangilydd.cymru
Llanymddyfri Roedd ein taith dydd Sadwrn yn ardal Llanymddyfri, y daith gyntaf am bedwar wythnos a gan fod pawb wedi cael dathliad y Nadolig yn y cyfamser roedd rai, dw i’n siŵr, wir angen daith. Audrey Price ac Alun Jones oedd yn ein harwain, ond nid ar y daith wreiddiol roedd llwybr y daith honno wedi dioddef o goed wedi syrthio yn y gwynt cryf. Ond arwydd o arweinyddion da yw’r dawn i newid cyfeiriad ar fyr rybudd a dyma ble roedd Audrey ac Alun wedi disgleirio. Cawsom daith gwych. Mae Llanymddyfri yn dref llawn siopau hen bethau, cymaint ohonyn nhw fel eich bod chi’n siŵr o weld y dref fel Gelli Gandryll y byd hen bethau. Tra bod trigolion rai trefi yn cwyno bod ganddyn nhw ganran rhy fawr o siopau elusen mae pobl y dref yma yn siŵr o fod yn ymfalchïo bod Llanymddyfri yn hollol wahanol. Wedi trechu’r drefn gyfoes wrth droi at bethau’r gorffennol. Ewch i weld rywbryd. Y maes parcio ger adfeilion y castell oedd y man cyfarfod a phwy oedd y dyn mewn arfbais arian a oedd yn edrych i lawr arnom ni’n cyrraedd? Mi wnaeth Alun esbonio. Roedd Llywelyn ap Gruffudd Fychan yn byw yng nghyfnod gwrthryfel Owain Glyndŵr, y fo wnaeth achosi lawer o broblemau i’r brenin Harri IV, cymaint o broblemau i wneud i’r brenin fynnu bod Llywelyn yn ei helpu i gael hyd i Owain. Roedd Llewelyn yn cefnogi ymdrech Owain ac, ar ben hynny roedd ganddo ddau fab ym myddin Owain. Gwnaeth gytuno i helpu ac am wythnosau wnaeth arwain milwyr Harri ar deithiau seithug tan yn y diwedd roedd yn amlwg nad oedd ei galon yn y gwaith, i ddweud y lleiaf! Mi gafodd ei ladd yn gyhoeddus o flaen y castell mewn ffordd ofnadwy o greulon. Na wnaeth Alun fanylu am y ffordd hon ac nad ydw innau’n mynd i wneud chwaith. Roedd Llewelyn yn arwr ac roedd yn well ganddo farw mewn ffordd erchyll yn hytrach na fradychu Owain. Ym 1998 wnaeth bobl ymgyrchu i godi arian er mwyn codi’r gofeb drawiadol yma. Un o arwyr hanes Cymru. Mi wnaeth Audrey roi hanes yr ardal i ni a hefyd hanes y Ficer Pritchard. Wedi ei eni yn 1579 gafodd ei wneud yn ficer Llanymddyfri. Roedd yn ddyn oedd yn hoffi diod feddwol ac yn rhannu ei gwrw efo’i afr a oedd yn mynd i bob man efo fo. Yn amlwg yn ficer anghonfensiynol. I ddechrau roedd yr afr yn mwynhau’r cwrw ond yn y pendraw mi wnaeth wrthod ei yfed yn gyfan gwbl. Gwnaeth hyn argraff mor fawr ar y ficer fel gwnaeth o droi ei gefn at ddiod gadarn hefyd. Yn amlwg nid dim ond anifeiliaid i fwyta blodau eich gerddi yw geifr! Gyda llaw, roedd hi’n bwrw glaw ond ffwrdd â ni i ddechrau’r daith. Ar y gornel gyntaf roedd cerfddarlun o borthmon i atgoffa pawb ba mor bwysig oedd y dref i economi’r wlad. Wrth fynd ymlaen a sefyll o flaen dafarn y Kings Head cawsom yr hanes mai dyma oedd cangen gyntaf Banc yr Eidion Du ac, wrth gwrs byddech chi’n gwybod bod hynny’n gysylltiedig â gwaith y porthmyn. Ond gan fod 27 ohonom ni roedden ni yn y ffordd ac roedd rhaid i ni fynd ymlaen at Eglwys Goffa William Williams Pantycelyn. Mae cymaint i weld yn Llanymddyfri! Mae’r Eglwys Goffa ychydig o lathenni i lawr y ffordd ac roedd Audrey wedi cael benthyg yr allwedd a dyma ni yn cael cysgod o’r glaw. Cafodd y capel ei hagor ym 1884 ond er mae’r capel yna er cof am William Williams mae hi wedi bod yn gapel Saesneg trwy’r amser. Capel gymharol syml ond efo pulpud cerfiedig gwych. Ces i daflen am yr hanes ac mi roes hi ym mhoced fy nghot i gadw’n ddiogel ond roedd yr holl law yn golygu bod y rhan fwyaf wedi gludo fel cardfwrdd. Dilyn yr afon wedyn at eglwys Llanfair-ar-y-bryn ble mae bedd teulu William Williams a charreg goffa iddo. Ar y garreg roedd dyddiad ei farwolaeth yn 74 mlwydd oed - 11eg Ionawr 1791 a beth oedd y dyddiad dydd Sadwrn? 11eg Ionawr 2020! Ymlaen i’r cefn gwlad go iawn rŵan a chawsom rybudd gan Alun cyn i ni ddringo dros y sticill bydd y llwybr braidd yn llithrig o hyn ymlaen a gwir y gair hefyd. Beth nad oedd o wedi dweud oedd sawl sticill oedd o’n blaenau! Call iawn byswn i’n dweud. Roedd gymaint o law wedi bod yn ddiweddar a’r pridd yn llawn dŵr, roedd llynnoedd yn rhai o’r caeau lle does dim un fel arfer. Ond fel dw i wedi dweud llawer gwaith dydi aelodau’r Gymdeithas ddim yn poeni llawer am bethau fel ‘na. I brofi hyn mi wnaethon ni gael ein picnic ar lawr yng nghanol coed a oedd yn gollwng dripsyn gwlyb ar ein pennau yn llawer mwy aml nag ‘o bryd i’w gilydd’! Croesi’r rheilffordd a, nes ymlaen croesi’r ffordd rhwng Llanymddyfri a Rhandirmwyn wedyn dilyn yr afon Tywi yn ôl at y dref a’n ceir. Mawr ddiolch i Audrey ac Alun am yr holl waith i sicrhau ein bod ni’n cael taith. Mae’n hawdd iawn i dywys taith mae rhywun wedi trefnu’n bell o flaen llaw ond peth hollol wahanol yw gorfod newid cynlluniau ar y funud olaf. Diolch i bawb arall am eu cwmni difyr a chroeso mawr i’r rhai oedd yn cerdded efo ni am y tro cyntaf. Dyn ni’n edrych ymlaen at eich gweld chi eto. A than hynny – Hwyl Fawr! Gyda llaw, dw i newydd ffonio ‘hotline’ y Guinness Book of Records i ddweud wrthyn nhw sawl sticill oedd ar ein taith ond dywedodd y ferch bydden nhw ddim yn gallu gwirio'r nifer achos does ganddyn nhw neb sydd yn ddigon heini i wneud y daith. Geirfa Disgleirio – to shine Y Gelli Gandryll – Hay on Wye Canran – percentage Ymfalchïo – to pride themselves Trefn gyfoes – the modern tendency Adfeilion – ruins Arfbais arian – silver armour Gwrthryfel – civil war Teithiau seithug – journeys in vain I ddweud y lleiaf – to say the least Manylu – to go into detail Ffordd erchyll – hideous way Bradychu – to betray Trawiadol – striking Diod feddwol – Alcoholic drink Yn gyfan gwbl – totally Cerfddarlun – statue Porthmon – drover Banc yr Eidion Du – the bank of the Black ox Cerfiedig – carved Gwir y gair – a true word, the truth Sticill - stile