Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Dolennau Cyswllt Atyniadau Ymlaen Ymlaen Yn ôl Yn ôl
Gwarchodfa Natur Carmel Un o deithiau Cymdeithas Edward Llwyd Mae   Gwarchodfa   Natur   Carmel   ar   y   dde   pan   dach   chi’n   teithio   o   Cross   Hands   i   Landeilo   ac   mae arwyddion   brown   i’ch   hysbysebu.   Mae’r   warchodfa   ar   y   ddau   ochr   o’r   ffordd   ac   yn   enfawr.   Llawer   gwaith wrth   deithio   dw   i   wedi   gwneud   nodyn   yn   fy   mhen   i   fynd   yno,   crwydro   a   gweld   beth   sydd   yno.   Pa   mor   aml 'dyn ni’n gwneud hynny deudwch? Ond   does   dim   ots   mod   i   wedi   anwybyddu’r   cof   nodyn   achos   roedd   y   lle   ar   restr   teithiau   Cymdeithas   Edward Llwyd.   Mae’n   annod   parhau   i   fod   yn   ddiog   pan   dach   chi   wedi   talu   am   eich   aelodaeth!   Dysgais   nad   lle   pitw yw’r warchodfa ac mae amrywiaeth o bethau i’w gweld yn cynnwys golygfeydd godidog o’r mannau uchaf. Gill   ac   Alun   Griffiths   oedd   yn   arwain   ein   taith,   tua   ugain   o   gerddwyr   brwd   wedi   dod   allan   i   fwynhau’r gwres   llethol   unwaith   eto.   I   ddechrau   wnaethon   ni   groesi’r   ffordd   a   dilyn   lôn   gul   tuag   at   un   o’r   mastiau   ble roedd    ‘trig    point’    ac    mae    hynny    golygu    lle    uchel    ac,    yn    ei    dro,    golygfa!    Yn    anffodus    roedd        wedi    ei amgylchynu   gan   bentwr   o   gerrig   mawr   a   chyn   i   mi   gerdded   drostyn   nhw   roedd   synnwyr   cyffredin   yn   dweud y   dylwn   i   roi’r   camera   yn   ddiogel   yn   y   bag.   Dewisaf   le   i   dynnu   llun   ond   anodd   oedd   sefyll   yn   stond   ac   roedd rhaid   i   mi   fynd   ar   fy   nghwrcwd,   doedd   hynny   ddim   yn   hawdd   chwaith   ond   mi   wnes   i   lwyddo.   Dyna   le oeddwn   i,   ar   fy   nghwrcwd,   pobl   o’m   cwmpas   a   finnau’n   methu   codi.   Ond   mi   nes   i   yn   y   pendraw   a   gobeithiaf nad   oedd   neb   wedi   sylwi   ar   fy   anhawster.   Rhoi’r   camera   yn   ôl   yn   y   bag   unwaith   eto   a   dechrau   picio   fy   ffordd yn   ôl   at   le   tipyn   bach   mwy   gwastad.   O’n   i’n   meddwl   o’n   i’n   gwneud   yn   reit   dda   ond   mi   rois   fy   nhroed   chwith ar   ryw   garreg   o’n   i   wedi   dewis   a   dethol   yn   ofalus   ond   pan   nes   i   godi   fy   nhroed   dde   sylweddolais   fod   y   garreg braidd   yn   simsan.   Mewn   llai   ’nag   eiliad   roeddwn   i   fel   bwndel   blêr   ar   y   cerrig.   Mae   eich   greddf   yn   dweud wrthych   am   godi’n   syth   cyn   bod   neb   wedi   eich   gweld   ac   wedyn   ymddwyn   fel   bod   dim   byd   wedi   digwydd   ond doeddwn   i   ddim   yn   gallu   dod   ar   draws   un   garreg   wastad.   Rhy   hwyr   beth   bynnag   achos   roedd   pobl   efo’u breichiau   allan   yn   helpu   fi   i   godi,   diolch   yn   fawr   iawn   iddyn   nhw.   A   chyn   i   chi   boeni   roeddwn   i’n   iawn,   dim niwed,   dim   cleisiau   ac   yn   gorfforol   doeddwn   i   ddim   wedi   fy   mrifo.   Dim   ond   fy   malchder   oedd   yn   brifo,   yn ofnadwy! Ond mae’n rhaid i rywun darparu’r adloniant yndoes! Mynd   yn   ôl   dipyn   ar   y   lôn   tan   gyrraedd   mynegiant   i’r   warchodfa   a   cherdded   i   lawr   trwy’r   caeau   er syndod   mawr   i   ychydig   o   loi   Ffrisiaid   a   oedd   yn   mwynhau’r   tawelwch   gynt.   Roedden   ni’n   anelu   at   y   chwarel rŵan   ac   yn   dilyn   llwybrau   trwy’r   mieri,   caeau   a   lonydd   tawel   i   gyrraedd   darn   o   goed.   Yn   sydyn   dyna   oedd   y chwarel,   twll   enfawr   wedi   ei   wneud   yn   y   bryn   a   ninnau   yn   ei   chanol.   Cerrig   enfawr   wedi   eu   gosod   er   mwyn cadw   cerbydau   allan   ond   yn   ddelfrydol   i   grŵp   o   gerddwyr   a   oedd   yn   ysu   am   agor   eu   pecynnau   bwyd. Doedd   y   rhain   ddim   yn   sigledig   o   gwbl!   Wedi   ein   hadfywio   aethon   ni   ymlaen   i   weld   Pant   y   Llyn,   llyn   sydd   yn gwneud   daearyddiaeth   Cymru   yn   wahanol   i   ddaearyddiaeth   yr   Alban   a,   hyd   yn   oed,   Lloegr.   Llyn   Tymhorol, neu   yn   Saesneg   -   Turlough,   yw   Pant   y   Llyn,   hynny   yw   does   dim   afon   yn   ei   lenwi   a   does   dim   afon   yn   ei   wagio chwaith.   Mae   lefel   y   llyn   yn   dilyn   lefel   naturiol   y   dŵr   sydd   yn   y   creigiau   o   danom   ni   -   y   ‘water   table’   yn Saesneg   ond   nid   y   ‘Bwrdd   Dwr’   yn   Gymraeg   wrth   gwrs.   Yn   naturiol   ar   ôl   y   sychder   anghyfarwydd   dyn   ni wedi   mwynhau   roedd   y   lefel   yn   isel   a   thyfiant   o   wair   dros   y   llyn   i   gyd   Ar   ôl   gyfnod   hir   o   law   bydd   yr   holl dyfiant   o   dan   y   dŵr.   Gan   fod   y   lefel   yn   isel   roedd   yn   hawdd   i   ni   fynd   at   ochr   y   llyn   a   chael   golwg   go   dda   arni, roedd   wyneb   y   dŵr   yn   fyw   o   fursennod   gosgeiddig   yn   rhuthro   ar   frys   i   bob   man   a’u   lliwiau   glas   yn   llachar yng   ngolau’r   haul.   Uwchben   rhain   i   gyd   roedd   gwas   y   neidr   yn   fflitian   yn   swnllyd   yma   ac   acw   fel   ei   fod   yn cadw golwg arnyn nhw. Braf iawn! Ymlaen   wedyn   at   le   da   i   edrych   i   lawr   ar   y   llyn   cyn   i   ni   orfod   dringo   grisiau   hir   a   chael   y   wefr   o   weld tirlun   Cymru   mor   hyfryd   o’m   blaenau   ni.   Ymhen   dipyn   roedden   ni   yn   sefyll   uwchben   y   chwarel   a   chael   golwg gwahanol.   Nes   ymlaen   bydden   ni’n   gweld   sawl   odyn   calch   ac   adfeilion   wedi   eu   gorchuddio   dan   eiddew   i’n hatgoffa   ni   am   hen   ddiwydiant   oedd   yn   bodoli   yn   yr   ardal.   Natur   yn   prysur   guddio   pob   tras.   Dod   allan   ar   y lôn   wedyn   a’i   ddilyn   a   mynd   heibio   tri   dy   grand,   yr   un   yn   y   canol   yn   amlwg   yn   perthyn   i   Sais,   fel   rhosyn   coch Lloegr rhwng dwy ddraig goch Cymru! Roedd   y   ceir   ychydig   o   gaeau   i   ffwrdd   rŵan,   aethon   ni   drwy   goed   ac   yn   sydyn   dyna   le   oeddem   ni,   yn   ôl yn y dechrau unwaith eto. Diolch    i    Gill    ac    Alan    am    yr    holl    waith    paratoi,    am    daith    ddiddorol,    ac    i    mi,    mewn    lle    hollol anghyfarwydd.
Geirfa Gwarchodfa Natur - nature reserve Parhau - to continue Pitw - small Llethol - heavy Ar fy nghwrcwd - squatting Anhawster - difficulty Dewis a dethol - to select carefully Simsan - shaky Greddf - instinct Ymddwyn - to behave Balchder - pride Mynegiant - entrance Lloi Frisiaid - Friesian calves Mieri - brambles, briers Sigledig - shaky Adfywio - to revive Mursennod - damselflies Gosgeiddig - elegant Gwas y neidr - dragonfly Eiddew - ivy Bodoli - to exist
Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Atyniadau Yn ôl Ymlaen Yn ôl Ymlaen
Gwarchodfa Natur Carmel Un o deithiau Cymdeithas Edward Llwyd Mae   Gwarchodfa   Natur   Carmel   ar   y   dde   pan   dach chi’n   teithio   o   Cross   Hands   i   Landeilo   ac   mae   arwyddion brown   i’ch   hysbysebu.   Mae’r   warchodfa   ar   y   ddau   ochr   o’r ffordd   ac   yn   enfawr.   Llawer   gwaith   wrth   deithio   dw   i   wedi gwneud   nodyn   yn   fy   mhen   i   fynd   yno,   crwydro   a   gweld beth    sydd    yno.    Pa    mor    aml    'dyn    ni’n    gwneud    hynny deudwch? Ond   does   dim   ots   mod   i   wedi   anwybyddu’r   cof   nodyn achos   roedd   y   lle   ar   restr   teithiau   Cymdeithas   Edward Llwyd.   Mae’n   annod   parhau   i   fod   yn   ddiog   pan   dach   chi wedi   talu   am   eich   aelodaeth!   Dysgais   nad   lle   pitw   yw’r warchodfa    ac    mae    amrywiaeth    o    bethau    i’w    gweld    yn cynnwys golygfeydd godidog o’r mannau uchaf. Gill   ac   Alun   Griffiths   oedd   yn   arwain   ein   taith,   tua ugain   o   gerddwyr   brwd   wedi   dod   allan   i   fwynhau’r   gwres llethol    unwaith    eto.    I    ddechrau    wnaethon    ni    groesi’r ffordd   a   dilyn   lôn   gul   tuag   at   un   o’r   mastiau   ble   roedd ‘trig   point’   ac   mae   hynny   golygu   lle   uchel   ac,   yn   ei   dro, golygfa!    Yn    anffodus    roedd        wedi    ei    amgylchynu    gan bentwr   o   gerrig   mawr   a   chyn   i   mi   gerdded   drostyn   nhw roedd   synnwyr   cyffredin   yn   dweud   y   dylwn   i   roi’r   camera yn   ddiogel   yn   y   bag.   Dewisaf   le   i   dynnu   llun   ond   anodd oedd    sefyll    yn    stond    ac    roedd    rhaid    i    mi    fynd    ar    fy nghwrcwd,   doedd   hynny   ddim   yn   hawdd   chwaith   ond   mi wnes   i   lwyddo.   Dyna   le   oeddwn   i,   ar   fy   nghwrcwd,   pobl o’m   cwmpas   a   finnau’n   methu   codi.   Ond   mi   nes   i   yn   y pendraw    a    gobeithiaf    nad    oedd    neb    wedi    sylwi    ar    fy anhawster.   Rhoi’r   camera   yn   ôl   yn   y   bag   unwaith   eto   a dechrau    picio    fy    ffordd    yn    ôl    at    le    tipyn    bach    mwy gwastad.   O’n   i’n   meddwl   o’n   i’n   gwneud   yn   reit   dda   ond mi   rois   fy   nhroed   chwith   ar   ryw   garreg   o’n   i   wedi   dewis   a dethol    yn    ofalus    ond    pan    nes    i    godi    fy    nhroed    dde sylweddolais   fod   y   garreg   braidd   yn   simsan.   Mewn   llai ’nag   eiliad   roeddwn   i   fel   bwndel   blêr   ar   y   cerrig.   Mae   eich greddf   yn   dweud   wrthych   am   godi’n   syth   cyn   bod   neb wedi    eich    gweld    ac    wedyn    ymddwyn    fel    bod    dim    byd wedi   digwydd   ond   doeddwn   i   ddim   yn   gallu   dod   ar   draws un   garreg   wastad.   Rhy   hwyr   beth   bynnag   achos   roedd pobl   efo’u   breichiau   allan   yn   helpu   fi   i   godi,   diolch   yn   fawr iawn   iddyn   nhw.   A   chyn   i   chi   boeni   roeddwn   i’n   iawn,   dim niwed,   dim   cleisiau   ac   yn   gorfforol   doeddwn   i   ddim   wedi fy   mrifo.   Dim   ond   fy   malchder   oedd   yn   brifo,   yn   ofnadwy! Ond mae’n rhaid i rywun darparu’r adloniant yndoes! Mynd   yn   ôl   dipyn   ar   y   lôn   tan   gyrraedd   mynegiant i’r   warchodfa   a   cherdded   i   lawr   trwy’r   caeau   er   syndod mawr    i    ychydig    o    loi    Ffrisiaid    a    oedd    yn    mwynhau’r tawelwch   gynt.   Roedden   ni’n   anelu   at   y   chwarel   rŵan   ac yn    dilyn    llwybrau    trwy’r    mieri,    caeau    a    lonydd    tawel    i gyrraedd   darn   o   goed.   Yn   sydyn   dyna   oedd   y   chwarel, twll    enfawr    wedi    ei    wneud    yn    y    bryn    a    ninnau    yn    ei chanol.    Cerrig    enfawr    wedi    eu    gosod    er    mwyn    cadw cerbydau   allan   ond   yn   ddelfrydol   i   grŵp   o   gerddwyr   a oedd   yn   ysu   am   agor   eu   pecynnau   bwyd.   Doedd   y   rhain ddim   yn   sigledig   o   gwbl!   Wedi   ein   hadfywio   aethon   ni ymlaen     i     weld     Pant     y     Llyn,     llyn     sydd     yn     gwneud daearyddiaeth    Cymru    yn    wahanol    i    ddaearyddiaeth    yr Alban    a,    hyd    yn    oed,    Lloegr.    Llyn    Tymhorol,    neu    yn Saesneg   -   Turlough,   yw   Pant   y   Llyn,   hynny   yw   does   dim afon   yn   ei   lenwi   a   does   dim   afon   yn   ei   wagio   chwaith. Mae   lefel   y   llyn   yn   dilyn   lefel   naturiol   y   dŵr   sydd   yn   y creigiau   o   danom   ni   -   y   ‘water   table’   yn   Saesneg   ond   nid   y ‘Bwrdd   Dwr’   yn   Gymraeg   wrth   gwrs.   Yn   naturiol   ar   ôl   y sychder    anghyfarwydd    dyn    ni    wedi    mwynhau    roedd    y lefel   yn   isel   a   thyfiant   o   wair   dros   y   llyn   i   gyd   Ar   ôl   gyfnod hir   o   law   bydd   yr   holl   dyfiant   o   dan   y   dŵr.   Gan   fod   y   lefel yn   isel   roedd   yn   hawdd   i   ni   fynd   at   ochr   y   llyn   a   chael golwg    go    dda    arni,    roedd    wyneb    y    dŵr    yn    fyw    o fursennod   gosgeiddig   yn   rhuthro   ar   frys   i   bob   man   a’u lliwiau   glas   yn   llachar   yng   ngolau’r   haul.   Uwchben   rhain   i gyd   roedd   gwas   y   neidr   yn   fflitian   yn   swnllyd   yma   ac   acw fel ei fod yn cadw golwg arnyn nhw. Braf iawn! Ymlaen   wedyn   at   le   da   i   edrych   i   lawr   ar   y   llyn   cyn   i ni   orfod   dringo   grisiau   hir   a   chael   y   wefr   o   weld   tirlun Cymru   mor   hyfryd   o’m   blaenau   ni.   Ymhen   dipyn   roedden ni   yn   sefyll   uwchben   y   chwarel   a   chael   golwg   gwahanol. Nes    ymlaen    bydden    ni’n    gweld    sawl    odyn    calch    ac adfeilion   wedi   eu   gorchuddio   dan   eiddew   i’n   hatgoffa   ni am   hen   ddiwydiant   oedd   yn   bodoli   yn   yr   ardal.   Natur   yn prysur    guddio    pob    tras.    Dod    allan    ar    y    lôn    wedyn    a’i ddilyn   a   mynd   heibio   tri   dy   grand,   yr   un   yn   y   canol   yn amlwg   yn   perthyn   i   Sais,   fel   rhosyn   coch   Lloegr   rhwng dwy ddraig goch Cymru! Roedd   y   ceir   ychydig   o   gaeau   i   ffwrdd   rŵan,   aethon ni   drwy   goed   ac   yn   sydyn   dyna   le   oeddem   ni,   yn   ôl   yn   y dechrau unwaith eto. Diolch   i   Gill   ac   Alan   am   yr   holl   waith   paratoi,   am daith ddiddorol, ac i mi, mewn lle hollol anghyfarwydd.
Geirfa Gwarchodfa Natur - nature reserve Parhau - to continue Pitw - small Llethol - heavy Ar fy nghwrcwd - squatting Anhawster - difficulty Dewis a dethol - to select carefully Simsan - shaky Greddf - instinct Ymddwyn - to behave Balchder - pride Mynegiant - entrance Lloi Frisiaid - Friesian calves Mieri - brambles, briers Sigledig - shaky Adfywio - to revive Mursennod - damselflies Gosgeiddig - elegant Gwas y neidr - dragonfly Eiddew - ivy Bodoli - to exist