Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Dolennau Cyswllt Atyniadau Ymlaen Ymlaen Yn ôl Yn ôl
Cwmdu Un o deithiau Cymdeithas Edward Llwyd Y tro yma mi nes i adael y mewn digon o amser, doeddwn i ddim eisiau bod yn hwyr. Dydd Sadwrn diwethaf roeddwn i wedi gwneud cawlach go dda o bethau a’r canlyniad oedd cyrraedd y man cyfarfod 10 munud ar ôl i bawb gadael ar y bws i’r fan cychwyn. Dw i’n byw yn Abertawe ac roeddwn i’n anelu at Dale yn sir Benfro, digon hawdd, dw i’n nabod y lle yn iawn. Wrth gyrraedd St Clears mae ‘na ddewis o’ch blaen, mynd i Ddoc Benfro a chroesi’r bont i Neyland neu anelu at Hwlffordd. Fel arfer bydda i’n dewis Doc Benfro ond fel dach chi’n gwybod roedd Tywysog Harri’n priodi Angela Merkel ar y diwrnod hwnnw felly roedd debygrwydd bod pawb eisiau stocio fyny efo bwyd a diod. Bydd hynny'n achosi tagfa fawr ar y cylchdro jest cyn y bont. Hwlffordd amdani felly. A dyma fi ar gyrion Hwlffordd a’r Sat Naf eisio i mi fynd heibio Broad Haven a finnau, y dyn sydd yn meddwl bod o’n gwybod pob beth, yn penderfynu anelu at Aberdaugleddau. Aeth pethau’n waeth, roeddwn i wedi gadael y yn rhy hwyr yn y lle cyntaf ond wedi gwneud yn dda i gael yr amser yn ôl. Dyma fi rŵan ar lonydd cul a’r holl amser sbâr wedi diflannu, yn waeth byth roedd hen dryc picyp yn cario dau paled o ddim byd yn mynd yr un ffordd a fi, petasai fo wedi bod tu ôl i mi fydda ddim problem ond yn anffodus roedd o flaen. Ond nad ydw i yma i sôn am wythnos diwethaf a dw i wedi cael digon o hunan fflangellu am y tro felly beth am daith Helen Morgan yn ardal Cwmdu ger Tretŵr? Mi wna i ddechrau wrth eich sicrhau fy mod i wedi cyrraedd mewn pryd ac mi oedd 13 ohonom ni yn gyfan gwbl. Roedd y diwrnod yn sych ond roedd cwmwl bygythiol yn gorwedd yn dawel uwchben y bryn, gwrthrych ein taith. Roedd aelod newydd yn ein mysg ond dim ond aelod newydd i ni, mae Mary Jones o Ddolgellau fel arfer yn cerdded efo’r Gymdeithas yn y gogledd orllewin, roedd croeso mawr iddi wrth gwrs. Amser cychwyn a ffwrdd â ni i lawr lôn dawel, blodau gwyn y ddraenen ddu yn eu llawn gogoniant ym mhob man. Trwy gae, dros bont a chyrraedd gwaelod y bryn a dechrau’r gwaith dringo. Wrth fynd yn uwch ac yn uwch dylen ni gallu gweld golygfa wych tu ôl i ni ond roedd y diwrnod braidd yn niwlog. Roedd yr awel yn gymedrol ac yn fwyn a’r glaw yn cadw draw ac roedd yr ehedydd anweledig yn brysur ganu ei gan rywle uwch ein pennau. Yn sydyn ddoth y gawod a phawb yn twrio lawr i’w sachau am gôt ond wnaeth y glaw ddim para. Cyn dim roedden ni wedi cyrraedd y pen a chael cerdded yn hamddenol i le cyfleus i gael ein picnic wrth ochr Llwybr y Bannau. Yma ges i’r siawns i siarad efo Mary a dweud wrthi am fy nghysylltiad â Dolgellau, Nain a Thaid yn cadw Siop Newydd yn Sgwâr Eldon. Ia, roedd hi’n cofio Nain a hefyd Anti May a chawson ni sgwrs ddifyr iawn am y dref lle nes i dreulio llawer o amser efo Nain, Nain annwyl a oedd yn sbwylio ni gymaint. Braf iawn yw meddwl yn ôl ac ail-gofio pethau sydd wedi disgyn mor bell i’r isymwybod. Un peth oedd yn ddiddorol oedd iddi ofyn a oeddwn i’n mynd i siop barbwr Spratts i gael torri’n wallt yn ystod fy ymweliadau ac mi nes i gadarnhau yr oeddwn i. Y peth yw dydw i ddim yn cofio mynd i unrhyw le arall i gael torri gwallt. Doedd unlle ym Moelfre hyd y gwn i ac nad ydw i’n cofio mynd i Benllech chwaith, ond mae gen i ryw gof o lawer o fechgyn y pryd efo’r un steil. Y fath o steil lle mae rhieni yn rhoi bowlen pwdin wyneb i waered ar eich pen a thorri math o 'Celtic fringe' o gwmpas y pen. Dyna oedd steil yr oes ac mae’n debyg iawn roedd Nain yn cymryd piti drosom ni a thalu i ni gael job go dda i’w wneud ar ein pennau. Efallai’n wir er mwyn i ni fod yn daclus pan oedd hi’n mynd a ni i’r capel, ia, dyna fo mae’n debyg! Ond y peth mwyaf od oedd i Mary ddweud ei bod hi’n nabod rhywun o Marianglas a oedd yn Ysgol Dr Williams efo hi, merch o’r enw Sioned. Wel roedd Sioned yn byw drws nesaf i ni, tybed yr un hogan? Roedd hi a fy chwaer Rhian yn cael gwersi marchogaeth gyda’i gilydd a Sioned wedi cael damwain a niwed difrifol i’w braich. Doedd y niwed byth wedi gwella felly nes i ofyn a oedd rywbeth yn bod efo’i braich. Oedd medda hi, felly gawson ni sgwrs am Sioned a’i hanes. Roedd cyfnither Sioned yn Ysgol Dr Williams hefyd ond doedd Mary ddim yn cofio’n iawn beth oedd ei enw “Gwerfyl” medda fi, a ro’n i’n iawn. Mae’n syndod beth sydd yn dal yna yn eich isymwybod, enw rhywun nad oeddech chi’n nabod yn dda o gwbl a dros chwe deg o flynyddoedd wedi mynd heibio. Mae maint y stordy yn eich pen yn llawer mwy nag yn eich cyfrifiadur a does dim ond rhaid cael y glicied iawn i gael nhw yn ôl i’ch cof. Sgwrs ddiddorol a phleserus dros ben. Ond pam oedd Mary wedi dweud bod Sioned o Farianglas? Wel roedd tad Sioned yn bensaer a thua’r un amser i ni symud i lawr i’r De roedd o’n adeiladu ym Marianglas. QED, fel oedd y Rhufeiniaid a Phythagoras yn dweud! Roedden ni mewn lle anghysbell ac yn gallu gweld yn bell a doedd dim na phobol i’w gweld yn unman. Yn sydyn roedd criw reit fawr o bobl ifanc yn dod i’r golwg ar y gorwel mewn dillad llachar, roedden nhw’n ysgafn ar eu traed ac yn dod tuag atom ni’n gyflym. Ddaru nhw stopio am sgwrs, wel nid sgwrs, cawson nhw eu holi wrth gwrs, wedi’r cwbl Cymry ydan ni a dan ni eisio gwybod hanes pobl ynte! Roedden nhw o ryw goleg ac yn hyfforddi darllen mapiau neu rywbeth tebyg, esgusodwch fi am nad ydw i’n hollol glir am y pwrpas ond roeddwn i’n brysur yn tynnu lluniau. Dw i’n siŵr y bydden nhw’n iawn, o leiaf wnaethon nhw gyrraedd y gorwel arall. Amser yn mynd ymlaen a digwyddais weld cwmwl yn codi trwy gwm islaw. Waw, dyna beth, mi ydan ni wedi bod yn cerdded uwchben y cymylau! Beth nesaf? Cymdeithas Edward Llwyd yn cerdded yn y gofod? Roedd ambell i blanhigfa ar yr ochr arall i wal gerrig, criafolennau mae’n debyg, efallai maen nhw’n cynllunio plannu coed ar yr ochrau. Os ydyn nhw’n llwyddo yn y blanhigfa mi fydden nhw’n iawn ar yr ochrau achos roedd y blanhigfa ar yr ochrau, os dach chi’n deall beth dw i’n feddwl. Wrth dynnu’r lluniau roeddwn i wedi cael fy ngadael ar ôl dipyn ond doedd hi ddim yn anodd eu dal nhw i fyny, beth bynnag roedden nhw wedi casglu mewn grŵp ac yn sgwrsio. Ymunais a nhw â gweld wyneb cyfarwydd yn eu mysg, wyneb nad oedd efo ni ar y cychwyn, wyneb efo gwên fawr gyfeillgar, dyn barfog efo ffon. Pwy oedd o? Wel, neb llai na John Harri a oedd wedi dod i fyny i’n cyfarfod ni. Braf ei weld, a wnaeth o gerdded yn ôl efo ni tan i ni gyrraedd y lôn lle wnaethon ni droi i’r chwith a fynta droi i’r dde ac yn ôl i’w gar. Dilyn llwybr trwy gaeau wedyn a’r haul wedi penderfynu, ar ôl amser hir o bendroni, i ddangos ei hwyneb. Gresyn nad oedd hi wedi gwneud y penderfyniad ynghynt er mwyn i ni fwynhau golygfeydd ysblennydd o ben y mynydd. Ond er hynny roedd y daith yn hyfryd a sgyrsiau diddorol efo llawer o’r aelodau. Roedd y wybodaeth am frwdfrydedd am yr iaith Gymraeg sydd yn cynyddu yn ardal Y Fenni yn codi fy nghalon. Mae’r Fenni yn dangos y ffordd i ni i gyd, diolch yn fawr iddyn nhw. A diolch yn fawr iawn i Helen hefyd am yr holl waith o baratoi er mwyn i ni gael diwrnod pleserus yn yr awyr iach efo ffrindiau diddorol trwy gyfrwng Iaith y Nefoedd. Diolch Helen.
Geirfa Cawlach go dda - a real botch Man cyfarfod - meeting point Man cychwyn - starting point Tebygrwydd - probability, likelyhood Tagfa - traffic jam Cylchdro - roundabout Ar gyrion - on the outskirts Paled - pallet Hunan fflangellu - self flagellation Cwmwl bygythiol - threatening cloud Yn ein mysg - in our midst Draenen ddu - blackthorn Ehedydd - skylark Anweledig - unseen Twrio - to rummage Cysylltiad - connection Isymwybod - subconscious Cadarnhau - to confirm Unlle - nowhere Hyd y gwn i - as far as I know Wyneb i waered - upside down Clicied - trigger Pensaer - architect Anghysbell - remote Yn y gofod - in space Planhigfa - plant nursery Criafolen - mountain ash Dyn barfog - bearded man Pendroni - to mull over
Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Atyniadau Yn ôl Ymlaen Yn ôl Ymlaen
Cwmdu Un o deithiau Cymdeithas Edward Llwyd Y tro yma mi nes i adael y mewn digon o amser, doeddwn i ddim eisiau bod yn hwyr. Dydd Sadwrn diwethaf roeddwn i wedi gwneud cawlach go dda o bethau a’r canlyniad oedd cyrraedd y man cyfarfod 10 munud ar ôl i bawb gadael ar y bws i’r fan cychwyn. Dw i’n byw yn Abertawe ac roeddwn i’n anelu at Dale yn sir Benfro, digon hawdd, dw i’n nabod y lle yn iawn. Wrth gyrraedd St Clears mae ‘na ddewis o’ch blaen, mynd i Ddoc Benfro a chroesi’r bont i Neyland neu anelu at Hwlffordd. Fel arfer bydda i’n dewis Doc Benfro ond fel dach chi’n gwybod roedd Tywysog Harri’n priodi Angela Merkel ar y diwrnod hwnnw felly roedd debygrwydd bod pawb eisiau stocio fyny efo bwyd a diod. Bydd hynny'n achosi tagfa fawr ar y cylchdro jest cyn y bont. Hwlffordd amdani felly. A dyma fi ar gyrion Hwlffordd a’r Sat Naf eisio i mi fynd heibio Broad Haven a finnau, y dyn sydd yn meddwl bod o’n gwybod pob beth, yn penderfynu anelu at Aberdaugleddau. Aeth pethau’n waeth, roeddwn i wedi gadael y yn rhy hwyr yn y lle cyntaf ond wedi gwneud yn dda i gael yr amser yn ôl. Dyma fi rŵan ar lonydd cul a’r holl amser sbâr wedi diflannu, yn waeth byth roedd hen dryc picyp yn cario dau paled o ddim byd yn mynd yr un ffordd a fi, petasai fo wedi bod tu ôl i mi fydda ddim problem ond yn anffodus roedd o flaen. Ond nad ydw i yma i sôn am wythnos diwethaf a dw i wedi cael digon o hunan fflangellu am y tro felly beth am daith Helen Morgan yn ardal Cwmdu ger Tretŵr? Mi wna i ddechrau wrth eich sicrhau fy mod i wedi cyrraedd mewn pryd ac mi oedd 13 ohonom ni yn gyfan gwbl. Roedd y diwrnod yn sych ond roedd cwmwl bygythiol yn gorwedd yn dawel uwchben y bryn, gwrthrych ein taith. Roedd aelod newydd yn ein mysg ond dim ond aelod newydd i ni, mae Mary o Ddolgellau fel arfer yn cerdded efo’r Gymdeithas yn y gogledd orllewin, roedd croeso mawr iddi wrth gwrs. Amser cychwyn a ffwrdd â ni i lawr lôn dawel, blodau gwyn y ddraenen ddu yn eu llawn gogoniant ym mhob man. Trwy gae, dros bont a chyrraedd gwaelod y bryn a dechrau’r gwaith dringo. Wrth fynd yn uwch ac yn uwch dylen ni gallu gweld golygfa wych tu ôl i ni ond roedd y diwrnod braidd yn niwlog. Roedd yr awel yn gymedrol ac yn fwyn a’r glaw yn cadw draw ac roedd yr ehedydd anweledig yn brysur ganu ei gan rywle uwch ein pennau. Yn sydyn ddoth y gawod a phawb yn twrio lawr i’w sachau am gôt ond wnaeth y glaw ddim para. Cyn dim roedden ni wedi cyrraedd y pen a chael cerdded yn hamddenol i le cyfleus i gael ein picnic wrth ochr Llwybr y Bannau. Yma ges i’r siawns i siarad efo Mary a dweud wrthi am fy nghysylltiad â Dolgellau, Nain a Thaid yn cadw Siop Newydd yn Sgwâr Eldon. Ia, roedd hi’n cofio Nain a hefyd Anti May a chawson ni sgwrs ddifyr iawn am y dref lle nes i dreulio llawer o amser efo Nain, Nain annwyl a oedd yn sbwylio ni gymaint. Braf iawn yw meddwl yn ôl ac ail-gofio pethau sydd wedi disgyn mor bell i’r isymwybod. Un peth oedd yn ddiddorol oedd iddi ofyn a oeddwn i’n mynd i siop barbwr Spratts i gael torri’n wallt yn ystod fy ymweliadau ac mi nes i gadarnhau yr oeddwn i. Y peth yw dydw i ddim yn cofio mynd i unrhyw le arall i gael torri gwallt. Doedd unlle ym Moelfre hyd y gwn i ac nad ydw i’n cofio mynd i Benllech chwaith, ond mae gen i ryw gof o lawer o fechgyn y pryd efo’r un steil. Y fath o steil lle mae rhieni yn rhoi bowlen pwdin wyneb i waered ar eich pen a thorri math o 'Celtic fringe' o gwmpas y pen. Dyna oedd steil yr oes ac mae’n debyg iawn roedd Nain yn cymryd piti drosom ni a thalu i ni gael job go dda i’w wneud ar ein pennau. Efallai’n wir er mwyn i ni fod yn daclus pan oedd hi’n mynd a ni i’r capel, ia, dyna fo mae’n debyg! Ond y peth mwyaf od oedd i Mary ddweud ei bod hi’n nabod rhywun o Marianglas a oedd yn Ysgol Dr Williams efo hi, merch o’r enw Sioned. Wel roedd Sioned yn byw drws nesaf i ni, tybed yr un hogan? Roedd hi a fy chwaer Rhian yn cael gwersi marchogaeth gyda’i gilydd a Sioned wedi cael damwain a niwed difrifol i’w braich. Doedd y niwed byth wedi gwella felly nes i ofyn a oedd rywbeth yn bod efo’i braich. Oedd medda hi, felly gawson ni sgwrs am Sioned a’i hanes. Roedd cyfnither Sioned yn Ysgol Dr Williams hefyd ond doedd Mary ddim yn cofio’n iawn beth oedd ei enw “Gwerfyl” medda fi, a ro’n i’n iawn. Mae’n syndod beth sydd yn dal yna yn eich isymwybod, enw rhywun nad oeddech chi’n nabod yn dda o gwbl a dros chwe deg o flynyddoedd wedi mynd heibio. Mae maint y stordy yn eich pen yn llawer mwy nag yn eich cyfrifiadur a does dim ond rhaid cael y glicied iawn i gael nhw yn ôl i’ch cof. Sgwrs ddiddorol a phleserus dros ben. Ond pam oedd Mary wedi dweud bod Sioned o Farianglas? Wel roedd tad Sioned yn bensaer a thua’r un amser i ni symud i lawr i’r De roedd o’n adeiladu ym Marianglas. QED, fel oedd y Rhufeiniaid a Phythagoras yn dweud! Roedden ni mewn lle anghysbell ac yn gallu gweld yn bell a doedd dim na phobol i’w gweld yn unman. Yn sydyn roedd criw reit fawr o bobl ifanc yn dod i’r golwg ar y gorwel mewn dillad llachar, roedden nhw’n ysgafn ar eu traed ac yn dod tuag atom ni’n gyflym. Ddaru nhw stopio am sgwrs, wel nid sgwrs, cawson nhw eu holi wrth gwrs, wedi’r cwbl Cymry ydan ni a dan ni eisio gwybod hanes pobl ynte! Roedden nhw o ryw goleg ac yn hyfforddi darllen mapiau neu rywbeth tebyg, esgusodwch fi am nad ydw i’n hollol glir am y pwrpas ond roeddwn i’n brysur yn tynnu lluniau. Dw i’n siŵr y bydden nhw’n iawn, o leiaf wnaethon nhw gyrraedd y gorwel arall. Amser yn mynd ymlaen a digwyddais weld cwmwl yn codi trwy gwm islaw. Waw, dyna beth, mi ydan ni wedi bod yn cerdded uwchben y cymylau! Beth nesaf? Cymdeithas Edward Llwyd yn cerdded yn y gofod? Roedd ambell i blanhigfa ar yr ochr arall i wal gerrig, criafolennau mae’n debyg, efallai maen nhw’n cynllunio plannu coed ar yr ochrau. Os ydyn nhw’n llwyddo yn y blanhigfa mi fydden nhw’n iawn ar yr ochrau achos roedd y blanhigfa ar yr ochrau, os dach chi’n deall beth dw i’n feddwl. Wrth dynnu’r lluniau roeddwn i wedi cael fy ngadael ar ôl dipyn ond doedd hi ddim yn anodd eu dal nhw i fyny, beth bynnag roedden nhw wedi casglu mewn grŵp ac yn sgwrsio. Ymunais a nhw â gweld wyneb cyfarwydd yn eu mysg, wyneb nad oedd efo ni ar y cychwyn, wyneb efo gwên fawr gyfeillgar, dyn barfog efo ffon. Pwy oedd o? Wel, neb llai na John Harri a oedd wedi dod i fyny i’n cyfarfod ni. Braf ei weld, a wnaeth o gerdded yn ôl efo ni tan i ni gyrraedd y lôn lle wnaethon ni droi i’r chwith a fynta droi i’r dde ac yn ôl i’w gar. Dilyn llwybr trwy gaeau wedyn a’r haul wedi penderfynu, ar ôl amser hir o bendroni, i ddangos ei hwyneb. Gresyn nad oedd hi wedi gwneud y penderfyniad ynghynt er mwyn i ni fwynhau golygfeydd ysblennydd o ben y mynydd. Ond er hynny roedd y daith yn hyfryd a sgyrsiau diddorol efo llawer o’r aelodau. Roedd y wybodaeth am frwdfrydedd am yr iaith Gymraeg sydd yn cynyddu yn ardal Y Fenni yn codi fy nghalon. Mae’r Fenni yn dangos y ffordd i ni i gyd, diolch yn fawr iddyn nhw. A diolch yn fawr iawn i Helen hefyd am yr holl waith o baratoi er mwyn i ni gael diwrnod pleserus yn yr awyr iach efo ffrindiau diddorol trwy gyfrwng Iaith y Nefoedd. Diolch Helen.
Geirfa Cawlach go dda - a real botch Man cyfarfod - meeting point Man cychwyn - starting point Tebygrwydd - probability Tagfa - traffic jam Cylchdro - roundabout Ar gyrion - on the outskirts Paled - pallet Hunan fflangellu - self flagellation Cwmwl bygythiol - threatening cloud Yn ein mysg - in our midst Draenen ddu - blackthorn Ehedydd - skylark Anweledig - unseen Twrio - to rummage Cysylltiad - connection Isymwybod - subconscious Cadarnhau - to confirm Unlle - nowhere Hyd y gwn i - as far as I know Wyneb i waered - upside down Clicied - trigger Pensaer - architect Anghysbell - remote Yn y gofod - in space Planhigfa - plant nursery Criafolen - mountain ash Dyn barfog - bearded man Pendroni - to mull over