Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Dolennau Cyswllt Atyniadau Ymlaen Ymlaen Yn ôl Yn ôl
Craig Cefn Parc Un o deithiau Cymdeithas Edward Llwyd Roedd y daith y tro yma yn fy ardal i felly doedd dim rhaid gadael yn gynnar ond diolch byth mi wnes i fynd at y car i wneud yn siŵr bod y SatNaf yn gwybod lle oedd y man cychwyn. Dw i’n dweud ‘mynd at y car’ achos doedd y car ddim yn y lle arferol, o flaen y tŷ. Pam hynny? Wel achos bod y wedi cael ei orchuddio gyda sgaffald a sgip yn y dreif. Dydd Llun mae’r yn cael to newydd. Roedd y car yn gorfod cael ei gadael dros y ffordd, ar ei phen ei hun, yn unig. Wrth fynd yna i siecio’r SatNaf welais fod y gar hefyd wedi cael ei gorchuddio, ond yn yr achos yma dan bethau organig oedd wedi syrthio allan o’r goeden uwchben. Yn waeth byth roedd y pethau yma’n ludiog, mor ludiog doedd y sychwyr ddim yn clirio’r sgrîn yn ddigon da. Yn lwcus iawn roedd gen i ddigon o amser i fynd i’r lle golchi ceir ar y ffordd i’r man cychwyn. Roedd y lle yn dawel pan wnes i gyrraedd ond mewn ychydig o eiliadau mi oedd criw o bump yn cyflymu tuag ataf fi, un yn dweud yr union le i mi stopio a’r lleill yn troi o gwmpas y car efo’u gwahanol daclau. Mewn dim o amser roedd y sgrîn yn wyn dan ewyn a’r ddau efo’r jetiau chwistrelli yn dechrau ei olchi i ffwrdd. Mynd ymlaen i’r man sychu wedyn a’r un criw yn rhuthro’n o fy nghwmpas fel derfisiaid chwyrlïol. Talu a thipio a ffwrdd a fi. Cyrhaeddais y man cychwyn mewn pryd ac roedd siŵr o fod pymtheg yna yn cynnwys Nia, merch Eirian a dau wedi dod o bell - Wil o Wokingham a John o Rydychen, dysgwyr ac yn amlwg yn frwdfrydig. Dw i ddim yn gwisgo het ar hyn o bryd ond mi ddylwn i achos maen nhw’n haeddu i rywun codi het iddynt. Go dda nhw! Ar y rhan gyntaf o’r daith roedden ni’n dilyn yr afon i fyny’r cwm a’n llwybr ni oedd y trac reilffordd yn yr oes ddiwydiannol, glo oedd y cynnyrch. Pob hyn a hyn roedden ni’n gweld peth o’r isadeiledd gwreiddiol, y sliperi yn dangos trwy lawr y llwybr a darnau o gledrau yn yr afon islaw. Doedd neb yn ddigon sicr beth oedd y gair am ‘infrastructure’ ar y pryd ond gyda chymorth y geiriadur alla i drosglwyddo neges Bruce i chi mai’r gair yw ‘isadeiledd’. Cofiwch hynny rhag ofn y bydda i’n gofyn y cwestiwn yn ddirybudd rywbryd yn y dyfodol. Roedd y darn yma o’r daith o dan y coed ac, ar ôl glaw dros nos a gwres y bore roedd yr holl brofiad braidd fel bod mewn baddon Twrcaidd er nad ydw i wedi profi'r fath moethusrwydd. Roedd rhaid bod yn wyliadwrus rhag ofn cael ein brathu gan glêr lwyd. Cyn bo hir wnaethon ni gyrraedd pen y darn yna wrth ochr bwll dwfn yn yr afon mae rhai pobl leol yn defnyddio fel pwll nofio ac yn oifad ynddo. Ydi hynny’n iawn dwedwch? Neu oedd o’n bwll oifad i nofio ynddo? Doeddwn i erioed wedi clywed y gair oifad tan i mi symud i’r De. Diddorol yw’r iaith ynte! Croesi’r ffordd a pharhau ar yr ochr arall a thra o’n ni’n hwffian a phwffian i fyny llwybr serth mi wnaeth ein tywyswr, Eirian, stopio ni, nid er mwyn i ni gael ein hanadl yn ôl ond i glywed y gog yn canu. I mi, fel llawer eraill, am y tro cyntaf y flwyddyn yma. Mae’n rhaid i mi ysgrifennu llythyr at Y Times! Ar ben yr allt, rhiw neu dyle roedden ni allan yn yr awyr agored a golygfeydd ysblennydd i bob cyfeiriad, lwcus iawn i gael diwrnod clir. A dyma ble wnaethon ni aros i gael ein picnic. Yma mae’n rhaid i mi dorri ar rediad y stori i ddweud wrthych fy mod i wedi bod yn edrych ymlaen am fisoedd am y daith yma achos roedd Eirian wedi dweud y byddwn ni’n mynd heibio hen labordy Harri Grindell Matthews, neu Death Ray Matthews fel mae rhai yn ei gyfeirio ato. Roedd o’n ddyfeisiwr, llawer o flaen ei amser ac wedi cael ei eni yn Winterbourne, sir Gaerloyw ym 1880. Ym 1907 roedd o wedi dyfeisio ffordd o ddarlledu trwy donnau’r awyr ac wedi sefydlu gorsaf radio yn Bexhill on Sea ac yn brysur yn gwneud gwaith ymchwil i’r posibiliadau o dorpido wedi ei reoli heb wifrau. Mi wnaeth o sefydlu ei hun yn yr ardal yma yn 1934. Mae’n stori rhy hir i adrodd fan hyn ond, yn fyr, roedd o’n cael ei ystyried fel ‘Mad Professor’. Beth bynnag fel o’n i’n dweud roeddwn yn edrych ymlaen at weld y lle ond yn anffodus doedd dim amser i wneud y gwyriad. Ymlaen, ac yn ôl â ni i lawr i Graig Cefn Parc, pentref genedigol William Williams, neu Crwys i roi ei enw barddol iddo. Cafodd Crwys ei eni i rieni tlawd, mewn ble nad oedd llawer o lyfrau, ond mi oedd Beibl yno. Er hynny aeth o ymlaen yn y byd, mynd i’r weinidogaeth ac roedd yn Archdderwydd Gorsedd y Beirdd rhwng 1939 a 1937. Cyn i mi sylweddoli wnaethon ni droi cornel a dyna oedd fy nghar a cheir y lleill – roedd y daith drosodd. Er doedd dim amser i ymweld â Thor Clawdd, labordy ‘Death Ray’ Matthews roedd yn daith i wir fwynhau diolch i waith ymchwil drylwyr Eirian – mawr ddiolch iddo. Unwaith eto diolch i bawb am gwmni da a sgyrsiau difyr trwy gyfrwng Iaith y Nefoedd. Hwyl tan y tro nesaf! O.N. Bore dydd Llun ac ar ôl clywed y gog am y tro cyntaf eleni dydd Sadwrn dyma fi newydd glywed crash cyntaf yr wythnos yma wrth i ddarnau o’r hen do cael eu taflu i’r sgip islaw Dyddiau swnllyd o’m mlaen i !
Geirfa Gorchuddio - to cover Sychwyr - (windscreen) wipers Gludiog - sticky Taclau - tools, equipment Ewyn - foam Terfisiaid chwyrïol - whirling dervishes Isadeiledd - infrastructure Sliperi - sleepers (railway) Cledrau - rails Dirybudd - without warning Baddon Twrcaidd - Turkish bath Moethusrwydd - luxury Clêr lwyd - horseflies Oifad - to swim Tywyswr - leader Allt, rhiw, tyle - hill Dyfeisiwr - inventor Sir Gaerloyw - Gloucestershire Darlledu - to broadcast Tonnau’r awyr - airwaves Heb wifrau - wireless (as in control) Sefydlu - to establish Gweinidogiaeth - the ministry
Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Atyniadau Yn ôl Ymlaen Yn ôl Ymlaen
Craig Cefn Parc Un o deithiau Cymdeithas Edward Llwyd Roedd y daith y tro yma yn fy ardal i felly doedd dim rhaid gadael yn gynnar ond diolch byth mi wnes i fynd at y car i wneud yn siŵr bod y SatNaf yn gwybod lle oedd y man cychwyn. Dw i’n dweud ‘mynd at y car’ achos doedd y car ddim yn y lle arferol, o flaen y tŷ. Pam hynny? Wel achos bod y wedi cael ei orchuddio gyda sgaffald a sgip yn y dreif. Dydd Llun mae’r yn cael to newydd. Roedd y car yn gorfod cael ei gadael dros y ffordd, ar ei phen ei hun, yn unig. Wrth fynd yna i siecio’r SatNaf welais fod y gar hefyd wedi cael ei gorchuddio, ond yn yr achos yma dan bethau organig oedd wedi syrthio allan o’r goeden uwchben. Yn waeth byth roedd y pethau yma’n ludiog, mor ludiog doedd y sychwyr ddim yn clirio’r sgrîn yn ddigon da. Yn lwcus iawn roedd gen i ddigon o amser i fynd i’r lle golchi ceir ar y ffordd i’r man cychwyn. Roedd y lle yn dawel pan wnes i gyrraedd ond mewn ychydig o eiliadau mi oedd criw o bump yn cyflymu tuag ataf fi, un yn dweud yr union le i mi stopio a’r lleill yn troi o gwmpas y car efo’u gwahanol daclau. Mewn dim o amser roedd y sgrîn yn wyn dan ewyn a’r ddau efo’r jetiau chwistrelli yn dechrau ei olchi i ffwrdd. Mynd ymlaen i’r man sychu wedyn a’r un criw yn rhuthro’n o fy nghwmpas fel derfisiaid chwyrlïol. Talu a thipio a ffwrdd a fi. Cyrhaeddais y man cychwyn mewn pryd ac roedd siŵr o fod pymtheg yna yn cynnwys Nia, merch Eirian a dau wedi dod o bell - Wil o Wokingham a John o Rydychen, dysgwyr ac yn amlwg yn frwdfrydig. Dw i ddim yn gwisgo het ar hyn o bryd ond mi ddylwn i achos maen nhw’n haeddu i rywun codi het iddynt. Go dda nhw! Ar y rhan gyntaf o’r daith roedden ni’n dilyn yr afon i fyny’r cwm a’n llwybr ni oedd y trac reilffordd yn yr oes ddiwydiannol, glo oedd y cynnyrch. Pob hyn a hyn roedden ni’n gweld peth o’r isadeiledd gwreiddiol, y sliperi yn dangos trwy lawr y llwybr a darnau o gledrau yn yr afon islaw. Doedd neb yn ddigon sicr beth oedd y gair am ‘infrastructure’ ar y pryd ond gyda chymorth y geiriadur alla i drosglwyddo neges Bruce i chi mai’r gair yw ‘isadeiledd’. Cofiwch hynny rhag ofn y bydda i’n gofyn y cwestiwn yn ddirybudd rywbryd yn y dyfodol. Roedd y darn yma o’r daith o dan y coed ac, ar ôl glaw dros nos a gwres y bore roedd yr holl brofiad braidd fel bod mewn baddon Twrcaidd er nad ydw i wedi profi'r fath moethusrwydd. Roedd rhaid bod yn wyliadwrus rhag ofn cael ein brathu gan glêr lwyd. Cyn bo hir wnaethon ni gyrraedd pen y darn yna wrth ochr bwll dwfn yn yr afon mae rhai pobl leol yn defnyddio fel pwll nofio ac yn oifad ynddo. Ydi hynny’n iawn dwedwch? Neu oedd o’n bwll oifad i nofio ynddo? Doeddwn i erioed wedi clywed y gair oifad tan i mi symud i’r De. Diddorol yw’r iaith ynte! Croesi’r ffordd a pharhau ar yr ochr arall a thra o’n ni’n hwffian a phwffian i fyny llwybr serth mi wnaeth ein tywyswr, Eirian, stopio ni, nid er mwyn i ni gael ein hanadl yn ôl ond i glywed y gog yn canu. I mi, fel llawer eraill, am y tro cyntaf y flwyddyn yma. Mae’n rhaid i mi ysgrifennu llythyr at Y Times! Ar ben yr allt, rhiw neu dyle roedden ni allan yn yr awyr agored a golygfeydd ysblennydd i bob cyfeiriad, lwcus iawn i gael diwrnod clir. A dyma ble wnaethon ni aros i gael ein picnic. Yma mae’n rhaid i mi dorri ar rediad y stori i ddweud wrthych fy mod i wedi bod yn edrych ymlaen am fisoedd am y daith yma achos roedd Eirian wedi dweud y byddwn ni’n mynd heibio hen labordy Harri Grindell Matthews, neu Death Ray Matthews fel mae rhai yn ei gyfeirio ato. Roedd o’n ddyfeisiwr, llawer o flaen ei amser ac wedi cael ei eni yn Winterbourne, sir Gaerloyw ym 1880. Ym 1907 roedd o wedi dyfeisio ffordd o ddarlledu trwy donnau’r awyr ac wedi sefydlu gorsaf radio yn Bexhill on Sea ac yn brysur yn gwneud gwaith ymchwil i’r posibiliadau o dorpido wedi ei reoli heb wifrau. Mi wnaeth o sefydlu ei hun yn yr ardal yma yn 1934. Mae’n stori rhy hir i adrodd fan hyn ond, yn fyr, roedd o’n cael ei ystyried fel ‘Mad Professor’. Beth bynnag fel o’n i’n dweud roeddwn yn edrych ymlaen at weld y lle ond yn anffodus doedd dim amser i wneud y gwyriad. Ymlaen, ac yn ôl â ni i lawr i Graig Cefn Parc, pentref genedigol William Williams, neu Crwys i roi ei enw barddol iddo. Cafodd Crwys ei eni i rieni tlawd, mewn ble nad oedd llawer o lyfrau, ond mi oedd Beibl yno. Er hynny aeth o ymlaen yn y byd, mynd i’r weinidogaeth ac roedd yn Archdderwydd Gorsedd y Beirdd rhwng 1939 a 1937. Cyn i mi sylweddoli wnaethon ni droi cornel a dyna oedd fy nghar a cheir y lleill – roedd y daith drosodd. Er doedd dim amser i ymweld â Thor Clawdd, labordy ‘Death Ray’ Matthews roedd yn daith i wir fwynhau diolch i waith ymchwil drylwyr Eirian – mawr ddiolch iddo. Unwaith eto diolch i bawb am gwmni da a sgyrsiau difyr trwy gyfrwng Iaith y Nefoedd. Hwyl tan y tro nesaf! O.N. Bore dydd Llun ac ar ôl clywed y gog am y tro cyntaf eleni dydd Sadwrn dyma fi newydd glywed crash cyntaf yr wythnos yma wrth i ddarnau o’r hen do cael eu taflu i’r sgip islaw Dyddiau swnllyd o’m mlaen i !
Geirfa Gorchuddio - to cover Sychwyr - (windscreen) wipers Gludiog - sticky Taclau - tools, equipment Ewyn - foam Terfisiaid chwyrïol - whirling dervishes Isadeiledd - infrastructure Sliperi - sleepers (railway) Cledrau - rails Dirydudd - without warning Baddon Twrcaidd - Turkish bath Moethusrwydd - luxury Clêr lwyd - horseflies Oifad - to swim Tywyswr - leader Allt, rhiw, tyle - hill Dyfeisiwr - inventor Sir Gaerloyw - Gloucestershire Darlledu - to broadcast Tonnau’r awyr - airwaves Heb wifrau - wireless (as in control) Sefydlu - to establish Gweinidogiaeth - the ministry